Ο Άγιος Ιεράρχης Ντάνσταν, Αρχιεπίσκοπος Καντέρμπουρι
Έγινε ενημέρωση: 5 Σεπ
Η πρώιμη ιστορία του Χριστιανισμού στην Αγγλία χαρακτηρίζεται από σημαντικές διακυμάνσεις. Λίγο μετά την αποχώρηση των Ρωμαίων από το νησί, οι ένθερμοι παγανιστές Αγγλοσάξονες ουσιαστικά εξαφάνισαν κάθε ίχνος των αρχικών χριστιανικών κοινοτήτων που ίδρυσαν ο Άγιος Ιωσήφ από την Αριμαθαία ή/και ο Απόστολος Αριστόβουλος. Αυτές οι κοινότητες είχαν γαλουχηθεί από το αίμα του Μάρτυρα Αγίου Άλμπαν και τις θυσίες και τις προσπάθειες πολλών άλλων. Οι έντονες ιεραποστολικές δραστηριότητες του έκτου και έβδομου αιώνα - που πραγματοποιήθηκαν στο βορρά από Κέλτες μοναχούς από την Ιρλανδία και στο νότο από τον Άγιο Αυγουστίνο και τους οπαδούς του από τη Ρώμη - οδήγησαν σε μια χρυσή εποχή που είδε την ίδρυση πολλών μεγάλων μοναστηριών και κέντρων μάθησης - Ιόνα/Iona, Λίντισφάρνε/Lindesfarne, Γουηρμουθ/Wearmouth - και παρείχαν στην Αγγλία μερικούς από τους πιο επιφανείς αγίους της: Κολούμπα/Columba, Αλντεν/Alden, Οσγουαλτ/Oswald, Καθμπερτ/Cuthbert, Μπέντε/Bede, τις άγιες ηγουμένες Χίλντα/Hilda και Ηθελντρέντα/Etheldreda.
Τον ένατο αιώνα, η ειδωλολατρία σήκωσε το κεφάλι της. Οι επιδρομές των Νορβηγών λεηλάτησαν τα μοναστήρια, καίγοντας τις βιβλιοθήκες τους. Τα συμφέροντα του πολέμου επισκίασαν τα συμφέροντα της Εκκλησίας και η πνευματική ζωή παρήκμασε, επιταχυνόμενη από τη διάλυση του μοναστικού ιδεώδους. Τότε, για άλλη μια φορά, η παλίρροια άρχισε να αλλάζει. Ήταν ακριβώς αυτή την εποχή που το Αγγλοσαξονικό Χρονικό καταγράφει τη γέννηση του Αγίου Ντάνσταν, μιας βασικής προσωπικότητας στην επακόλουθη ανάκαμψη του Χριστιανισμού στην Αγγλία, μια μεγαλοπρεπή άνθηση πριν από την ατυχή αποχώρησή του με τη Ρώμη σε σχίσμα το 1054.
Πρώτα χρόνια
«Αν και το Χρονικό αναφέρει το 925 ως έτος γέννησης του Αγίου Ντάνσταν, οι περισσότεροι ιστορικοί το τοποθετούν κάπως νωρίτερα, περίπου το 910, με βάση το γεγονός ότι από το 940-45 ήταν προσκολλημένος στην αυλή του βασιλιά Έντμουντ ως ιερέας, ένας βαθμός που απαιτούσε να είναι τουλάχιστον τριάντα ετών.»
Ο Άγιος Ντάνσταν γεννήθηκε σε μια ευγενή οικογένεια του Γουέσεξ, της οποίας η περιουσία βρισκόταν κοντά στο Αβαείο του Γκλάστονμπερι.
Αν και η μοναστική ζωή ήταν ελάχιστα εμφανής, η παράδοση του Γκλάστονμπερι ως του παλαιότερου χριστιανικού οικισμού της Βρετανίας προσέλκυε ακόμα πολλούς προσκυνητές, και η πλούσια βιβλιοθήκη του ευθύνεται για την ύπαρξη ορισμένων Ιρλανδών μελετητών. Εκεί, ο Ντάνσταν έλαβε καλή εκπαίδευση πριν ενταχθεί στον θείο του Άθελμ, Αρχιεπίσκοπο του Καντέρμπουρι, στην αυλή του βασιλιά Άθελσταν. Ένας άλλος συγγενής, ο Έλφχι «ο Φαλακρός», ο οποίος αργότερα έγινε επίσκοπος του Γουίντσεστερ, ενθάρρυνε τον νεαρό να γίνει μοναχός. Ο Ντάνσταν είχε στο νου του τον γάμο, αλλά προσβλήθηκε από μια δερματική ασθένεια που φοβόταν ότι ήταν λέπρα, και όταν ανάρρωσε, ακολούθησε την πρόταση του συγγενή του και κουρεύτηκε.
Πνευματική Ζωή & Αγώνες
Επιστρέφοντας στο Γκλάστονμπερι, ο Άγιος Ντάνσταν έχτισε ένα μικρό κελί δίπλα στην «Παλιά Εκκλησία»,
και εκεί ασχολήθηκε με την προσευχή, τη μελέτη και τη χειρωνακτική εργασία, επιδεικνύοντας ταλέντο στην εξαιρετική μεταλλοτεχνία στην κατασκευή καμπάνων και εκκλησιαστικών σκευών. (Στην παράδοση της Ρωμαϊκής Εκκλησίας, έγινε ο προστάτης άγιος των χρυσοχόων και των κοσμηματοπωλών.)
Σύμφωνα με τους πολλούς θρύλους που περιβάλλουν τη ζωή του Αγίου, ο
Ντάνσταν φαίνεται να είχε πολυάριθμες συναντήσεις με τον ίδιο τον Διάβολο: η πιο διάσημη ιστορία λέει πώς ο Ντάνσταν, ενώ ζούσε ως ερημίτης σε ένα κελί στο Γκλάστονμπερι, δέχτηκε την επίσκεψη ενός ηλικιωμένου, μυστηριώδους άνδρα.
Καθώς ο Άγιος ασχολούνταν με διάφορες χειροτεχνίες, συμπεριλαμβανομένης της μεταλλοτεχνίας, ο άνδρας του ζήτησε να του φτιάξει ένα δισκοπότηρο. Ο Ντάνσταν ξεκίνησε τη δουλειά, αλλά σύντομα παρατήρησε ότι η εμφάνιση του επισκέπτη του άλλαζε συνεχώς - ο γέρος μετατράπηκε σε νεαρό αγόρι και μετά σε μια όμορφη γυναίκα.
Έτσι, ο Άγιος συνειδητοποίησε ότι βρισκόταν στην παρουσία του Διαβόλου. Προσποιούμενος ότι δεν κατάλαβε ποιός ήταν, ο Ντάνσταν πήρε τη λαβίδα που χρησιμοποιούσε για μεταλλοτεχνία και την έβαλε στη φωτιά.
"...και, όπως λέει η ιστορία, μόλις κοκκίνισε, τράβηξε τον διάβολο από τη μύτη με την κατακόκκινη λαβίδα, η οποία τον έκανε να βρυχάται απο τον πόνο, ώστε να ακουστεί τρία μίλια μακριά ή και περισσότερο.» (Λαϊκό στίχο)."
Η μουσική του ικανότητα αντανακλούνταν στους ύμνους που συνέθεσε.
Περνούσε επίσης χρόνο στο σκριπτόριο, αντιγράφοντας και εικονογραφώντας χειρόγραφα.
«Ανάμεσα στους συνχρόνους του, θεωρούνταν μύστης. Γαλουχημένος εν μέρει στην αυστηρά ασκητική κελτική παράδοση, επικεντρώθηκε στον εσωτερικό πνευματικό πόλεμο και πάλεψε με ορατούς δαίμονες και άκουσε μυστηριώδεις, ουράνιες φωνές. Ένας από τους συγχρόνους του έγραψε ότι όταν τραγουδούσε στο βωμό, φαινόταν να μιλάει με τον Κύριο πρόσωπο με πρόσωπο».
Ο διάδοχος του Άθελσταν, βασιλιάς Έντμουντ, ανακάλεσε τον Άγιο Ντάνσταν στην αυλή ως ιερέα, αλλά η ζήλια σύντομα συνωμότησε για να ντροπιάσει τον μοναχό. Ήταν έτοιμος να φύγει από τη χώρα όταν ο βασιλιάς, σε μια στενή επαφή με τον θάνατο ενώ κυνηγούσε, αποκάλυψε ξαφνικά την αθωότητα του Άγιου Ντάνσταν. Για να επανορθώσει, παραχώρησε στον Άγιο Ντάνσταν κάποια γη και, το 943, τον διόρισε ηγούμενο του Γκλάστονμπερι, αναθέτοντάς του την ανανέωση της μοναστικής ζωής.
Ένα από τα πρώτα βήματα του Άγιου Ντάνσταν ως ηγούμενου ήταν να επαναφέρει την μοναστική πειθαρχία χρησιμοποιώντας τον Κανόνα του Αγίου Βενέδικτου (+ 547). Επέκτεινε την εκκλησία και άλλα κτίρια και ενίσχυσε τη φήμη του αβαείου ως κέντρου μάθησης. Οι μαθητές στο σχολείο διδάσκονταν από ομολογούμενους μοναχούς και αναμενόταν να συμμετέχουν στις καθημερινές μοναστικές τελετές. Αυτή η προετοιμασία παρείχε μια καλή σοδειά υποψηφίων για μοναχισμό. Σύντομα το Γκλάστονμπερι έγινε η αιχμή του δόρατος για μια ευρεία μοναστική αναβίωση.
Η περίοδος των μεταρρυθμίσεων του Αγίου Ντάνσταν συνέπεσε θεϊκά με μια αλλαγή στην πολιτική τύχη της Αγγλίας: ο θάνατος του Έρικ «Μπλόνταξ» της Νορβηγίας στα τέλη της δεκαετίας του 940 άνοιξε την ευκαιρία για την ενοποίηση της Αγγλίας και η χώρα εισήλθε σε ένα τέταρτο του αιώνα ειρήνης. Ο Άγιος Ντάνσταν συνέχισε να απολαμβάνει βασιλικής προστασίας υπό τον διάδοχο του Έντμουντ,
Έντρεντ (946-55) και, ως ένας από τους στενότερους συμβούλους του, βοήθησε στη συμφιλίωση των Δανών.
Ως πολιτικός, ο ζήλος του Άγιου Ντάνσταν για ηθική μεταρρύθμιση και η προώθηση των μοναστικών συμφερόντων προκάλεσαν δυσαρέσκεια σε ορισμένους από τους Δυτικοσάξονες ευγενείς, και χάρηκαν πολύ όταν εξορίστηκε από τον βασιλιά Έντβιχ
Στην απόφαση το κίνητρο του βασιλιά ήταν η εκδίκηση: ο Άγιος Ντάνσταν μάλωσε αυστηρά τον 16χρονο μονάρχη όταν αυτός έφυγε κρυφά από το συμπόσιο της στέψης του - χωρίς σεβασμό για πρόσωπα - όταν τον βρήκε απομονωμένο σε ένα δωμάτιο με δύο γυναίκες, μητέρα και κόρη, οι οποίες του έκαναν τα γλυκά μάτια και οι δύο προτάσεις με σκοπό τον γάμο. Αγανακτισμένος με μια τέτοια επίπληξη, ο Έντβιγκ στέρησε από τον Ντάνσταν την περιουσία του και τον ανάγκασε να φύγει από τη χώρα, δημιουργώντας αβεβαιότητα για το μέλλον της μοναστικής αναβίωσης της Αγγλίας.
Ο Άγιος Ντάνσταν βρήκε καταφύγιο σε ένα μοναστήρι στη Γάνδη, όπου μόλις που είχε χρόνο να παρακολουθήσει τον μεταρρυθμισμένο τύπο του ηπειρωτικού μοναχισμού πριν ανακληθεί στην Αγγλία από τον ετεροθαλή αδελφό του Έντγουιγκ, Έντγκαρ («ο Ειρηνοδεξιός», 959-75), ο οποίος είχε εκλεγεί ηγεμόνας από τους Μερκιανούς και τους Νορθουμβριανούς. Φιλοδοξία του Έντγκαρ ήταν να αποκαταστήσει όλα τα μεγάλα μοναστήρια της Αγγλίας, και η συνεργασία αυτών των δύο ένθερμων μεταρρυθμιστών έδωσε ώθηση στην μοναστική αναβίωση. Ο Άγιος Ντάνσταν έγινε διαδοχικά Επίσκοπος του Γούστερ και του Λονδίνου, και, το 960, μετά τον θάνατο του Έντγουιγκ, Αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπουρι.
Ο μονάρχης και ο ιεράρχης βοηθήθηκαν στην εκστρατεία τους από δύο πολύ ικανούς και άγιους άνδρες: τον Έθελγουολντ και τον Όσβαλντ της Υόρκης. Ο Έθελγουολντ ήταν ο κύριος υπεύθυνος για τη σύνταξη του Regularis Concordia (περίπου 970), ενός κοινού κανόνα για τα μοναστήρια.
«Οι Άγγλοι μεταρρυθμιστές δεν ήταν καινοτόμοι· ο κανόνας ακολουθούσε πιστά αυτόν του Αγίου Βενέδικτου. Από αυτόν προκύπτει μια εικόνα της αυστηρής καθημερινής ζωής ενός Άγγλου μοναχού του δέκατου αιώνα: τον χειμώνα ξυπνούσε στις 2:30 π.μ. για την πρώτη λειτουργία της ημέρας· δύο ώρες κάθε πρωί απασχολούνταν σε χειρωνακτική εργασία, το υπόλοιπο της ημέρας αφιερωνόταν στον κύκλο των λειτουργιών· πέντε ώρες την ημέρα αφιερώνονταν σε προσευχή, ψαλμούς και ανάγνωση των γραφών· η ημέρα τελείωνε στις 6:30 μ.μ. Το καλοκαίρι η ημέρα παρατεινόταν κατά μία ώρα σε κάθε άκρο.»
Υπήρχαν, ωστόσο, ορισμένα μοναδικά χαρακτηριστικά στην αγγλική κυριαρχία: προσευχές προσφέρονταν καθημερινά για τον βασιλιά και έγινε προσπάθεια ενσωμάτωσης των μοναστηριών στη ζωή του λαού. Στόχος του Άγιου Ντάνσταν ήταν η μοναστική μεταρρύθμιση να ενθαρρύνει την προσωπική ευσέβεια και μεταξύ των λαϊκών, και αυτός
απέδιδε μεγάλη σημασία στις μοναστικές σχολές. Ως σύμβουλος του Έντγκαρ, ο Άγιος Ντάνσταν τον έπεισε να αναβάλει τη στέψη του μέχρι την ηλικία των τριάντα ετών. Ο ίδιος ο Άγιος Ντάνσταν συνέθεσε την τελετή, μετατοπίζοντας την έμφαση από το στέμμα στο χρίσμα, κάτι που της έδινε ιερό χαρακτήρα και υπαινίσσονταν έντονες ομοιότητες με την καθιέρωση ενός ιερέα, σφυρηλατώντας έναν μυστικιστικό δεσμό με τους αρχαίους Εβραίους και εδραιώνοντας τη σχέση μεταξύ Εκκλησίας και Στέμματος. Λέγεται ότι ο Άγιος Ντάνσταν φρόντισε για όλες τις λεπτομέρειες της τελετής, μέχρι και την κατασκευή του στέμματος, του οποίου οι τέσσερις ίσες πλευρές αντιπροσωπεύουν την Πόλη του Θεού. Η μορφή της τελετής εξακολουθεί να χρησιμοποιείται στη στέψη των βασιλιάδων της Αγγλίας.
Μετά τον πρόωρο θάνατο του Έντγκαρ, ο Άγιος Ντάνσταν συνέχισε να είναι σύμβουλος του εφήβου γιου του, Έντουαρντ. Αλλά η δυσαρέσκεια για τις εκτεταμένες επιχορηγήσεις γης του Στέμματος στην Εκκλησία ενέπνευσε μια συγκεκριμένη αντιμοναστική φατρία ευγενών να υποστηρίξουν τον πιο εύπλαστο νεότερο αδελφό του Έντουαρντ, Έθελρεντ. Ο Έντουαρντ δολοφονήθηκε άγρια και ο Άγιος Ντάνσταν αποσύρθηκε από τις κρατικές υποθέσεις για να επικεντρωθεί στα ποιμαντικά του καθήκοντα εκεί στο Καντέρμπουρι και στην προσωπική του υπηρεσία προς τον Θεό. Ακόμα και όταν γερνούσε, ήταν χαρά του να διδάσκει τα αγόρια του σχολείου του καθεδρικού ναού. Ήταν, όπως φαίνεται, ένας ευγενικός δάσκαλος και μετά τον θάνατό του τα αγόρια επικαλούνταν τη βοήθεια του «γλυκού πατέρα Ντάνσταν» για να μετριάσουν τη σωματική τιμωρία που τόσο εύκολα επιβαλλόταν εκείνη την εποχή.
Ανάπαυση
Αφού τέλεσε τη Θεία Λειτουργία την εορτή της Αναλήψεως, το 988, ο Άγιος Ντάνσταν κήρυξε ένα κήρυγμα στο οποίο προείπε ότι μέσα στις επόμενες τρεις ημέρες θα πέθαινε.
«Υπέδειξε τον τόπο που επιθυμούσε να ταφεί και, τη δεύτερη ημέρα, 19 Μαΐου, αφού κοινώνησε των Αγίων Μυστηρίων, η ψυχή του αναχώρησε προς τον Κύριο. Τα τελευταία του λόγια, σύμφωνα με την παράδοση, ήταν αυτά του Ψαλμωδού: Ο ελεήμων και φιλάνθρωπος Κύριος μνημόνευσε τα θαυμαστά του έργα· έδωσε τροφή σε όσους τον φοβούνται».
Στο Χρονικό, η καταχώρηση για το 988 λέει απλά «Φέτος... ο άγιος Αρχιεπίσκοπος Ντάνσταν έφυγε από αυτή τη ζωή και έφτασε στην ουράνια ζωή». Αυτό το ένδοξο κεφάλαιο στην Ορθόδοξη κληρονομιά της Αγγλίας, στο οποίο
Ο Άγιος Ντάνσταν κατείχε τόσο εξέχουσα θέση, που δίνει την εντύπωση «μιας θρησκείας της παπαλίνας και όχι του γράμματος, μιας εκκλησίας που δεν φημίζεται για την αυστηρή επιβολή της εκκλησιαστικής πειθαρχίας και, δεδομένης της κληρονομιάς της από την Κελτική Εκκλησία και του μεγέθους του σκανδιναβικού πληθυσμού της που δεν έχει ακόμη αφομοιωθεί πλήρως, διατηρεί μεγάλο μέρος του ποιμαντικού χαρακτήρα μιας ιεραποστολικής εκκλησίας της οποίας το πρώτο καθήκον ήταν η υπομονετική μεταστροφή».
Η μνήμη του εορτάζεται στις 19 Μαΐου.
Τροπάριο
Τροπάριο, Ήχος Η΄: « Με σένα, ω Άγιε Ντάνσταν, ολόκληρη η γη της Αγγλίας έχει στολιστεί θαυμαστά, γιατί εργάστηκες αδιάκοπα για να αποκαταστήσεις όλα τα μοναστήρια που ερημώθηκαν από τους ειδωλολάτρες, να τα ξανακατοικήσεις με ζηλωτές μοναχούς και μοναχές και να τους παρέχεις αυστηρούς κανόνες ευσεβούς τάξης για να διέπουν τη ζωή τους. Γι' αυτό, η Εκκλησία του Χριστού δοξάζει πάντα το πανέντιμο όνομά σου, άγιε επίσκοπε.»
Πηγές: saint-dunstan.org , bl.uk
Σχόλια