Άγιος Αλφρέδος «ο Μέγας», Βασιλιάς του Ουέσσεξ
« Γιατί βρισκόμαστε εδώ στην Εκκλησία μας σήμερα; Υπάρχουν ίσως πολλοί λόγοι, αλλά οι πιο σημαντικοί είναι η ελπίδα της σωτηρίας, για να λατρέψουμε τον Θεό στην Ορθόδοξη Χριστιανική Παράδοση και να βοηθήσουμε στη διάδοση του Ευαγγελίου Του στην Ορθοδοξία στους γείτονές μας. Ένας δευτερεύων ιστορικός λόγος στη ζωή της Εκκλησίας είναι επειδή ο Χριστιανισμός ήρθε στα Βρετανικά Νησιά και βάπτισε την αγγλική γλώσσα, η οποία, όταν φέρεται σε αυτές τις ακτές, μας επιτρέπει να φέρουμε το Ορθόδοξο Ευαγγέλιο στους αγγλόφωνους γείτονές μας στην Απαλάχια Αμερική σήμερα».
Μια σημαντική προσωπικότητα σε αυτό, άγνωστη σε μένα στην παιδική μου ηλικία, είναι ο Άγιος Αλφρέδος ο Μέγας της Αγγλίας. Τον γνώριζα αμυδρά ως ιστορική προσωπικότητα, ως βασιλιά, επειδή το όνομα γέννησής μου ήταν Αλφρέδος, το οποίο υπήρχε κατά καιρούς στην οικογένειά μου για γενιές. Αλλά δεν γνώριζα μεγαλώνοντας ότι ήταν άγιος και μια προσωπικότητα πολύ σημαντική για τη χριστιανική του ηγεσία σε αυτό που έγινε η Αγγλία. Στην πραγματικότητα, θεωρείται ο πατέρας του αγγλικού έθνους, κάπως σαν ένας αρχαίος Τζορτζ Ουάσινγκτον, ο οποίος, ωστόσο, ήταν Ορθόδοξος Χριστιανός... " Κήρυγμα από την Ρωσική Ορθόδοξη Ιεραποστολική Εκκλησία του Αγίου Ιωάννη στο Γουίνφιλντ της Πενσυλβάνια, για την Τέταρτη Κυριακή της Σαρακοστής, την Κυριακή του Αγίου Ιωάννη της Κλίμακας, από τον Ιερέα Παύλο.
«Ο Άγιος Αλφρέδος βρήκε τη μάθηση νεκρή και την αποκατέστησε. Την εκπαίδευση την παραμέλησε και την αναβίωσε. Τους νόμους ανίσχυρους, και τους έδωσε ισχύ. Την Εκκλησία υποβάθμισε, και αυτός την ανύψωσε. Τη γη που ρημάστηκε από έναν τρομερό εχθρό, από την οποία την απελευθέρωσε. Το όνομα του Αγίου Αλφρέδου θα ζήσει όσο η ανθρωπότητα θα σέβεται το παρελθόν.» - Επιγραφή στο άγαλμα του Αγίου Αλφρέδου του Μεγάλου στο Γουόντεϊτζ
Η ζωή του
Την εποχή της γέννησης του Αγίου Αλφρέδου, φαινόταν πιθανό ότι ο Χριστιανισμός και ο πολιτισμός θα εξαλειφθούν σε αυτά τα εδάφη από τους παγανιστές Δανούς Βίκινγκς. Και μια κατάσταση πανικού επικρατούσε από παντού, ενώ στην Αγγλία οι συνθήκες δεν βελτιώθηκαν από το γεγονός ότι ο πατέρας του Αλφρέδου, ο Έθελγουλφ, βασιλιάς των Δυτικών Σαξόνων (Wessex), ο σημαντικότερος μονάρχης στο νησί, ήταν μια ήπια και ευσεβής προσωπικότητα που φαίνεται να ήταν πολύ πιο πρόθυμος να διατηρήσει τον εαυτό του στην εύνοια της Εκκλησίας παρά να χρησιμοποιήσει το σπαθί του εναντίον των εισβολέων.
Ο Άγιος Αλφρέδος γεννήθηκε το 849 στο Γουόντεϊτζ στην Κοιλάδα του Λευκού Αλόγου στο Μπέρκσαϊρ. Ήταν ο νεότερος γιος του Έθελγουλφ, μητέρα του οποίου ήταν η βασίλισσα Όσμπουργκ, κόρη του Όσλακ, ενός ευγενή που καταγόταν από τη νήσο Γουάιτ, αλλά το αγόρι ήταν το αγαπημένο του πατέρα του.
«Ο Έθελγουλφ ήταν ένας ευσεβής Χριστιανός, ένα χαρακτηριστικό που θα αντανακλούσε στη ζωή του Αγίου Αλφρέδου. Ήταν κατά τη διάρκεια της νεότητάς του που ο Επίσκοπος Άσσερ αφηγείται την ιστορία για το πώς ως παιδί ο Άγιος Αλφρέδος κέρδισε ένα βραβείο με έναν τόμο ποίησης στα αγγλικά που προσέφερε η μητέρα του στο πρώτο από τα παιδιά της που κατάφερε να τον αποστηθίσει.»
Ο ίδιος ο Έθελγουρφ επισκέφθηκε τη Ρώμη και σε ηλικία τεσσάρων ετών ο Άγιος Αλφρέδος στάλθηκε στη Ρώμη, όπου, ως έπαινο στην οικογένειά του, του δόθηκε το όνομα και τα διακριτικά ενός Ρωμαίου υπάτου. Το 855 μ.Χ., εκεί ο βασιλιάς έκανε μεγαλοπρεπή δώρα στις εκκλησιαστικές αρχές, όπως χρυσό και ασήμι σε χρήματα, ένα στέμμα βάρους τεσσάρων λιβρών καθαρού χρυσού, δύο χρυσά βάζα, ένα σπαθί με χρυσό, δύο χρυσά αγάλματα και άλλα πολύτιμα αντικείμενα, όλα αποκαλύπτοντας τον πλούτο του Βασιλείου του Ουέσσεξ. Στην πραγματικότητα, παρά τους λεηλάτες των Βίκινγκ, ήταν τόσο πλούσιος που την ίδια χρονιά έδωσε στην εκκλησία της Αγγλίας το ένα δέκατο των κτημάτων του.
Ενώ βρισκόταν ακόμα στην Ήπειρο, ο Άλθελγουλφ έλαβε τα νέα για τον θάνατο της Βασίλισσας Όσμπουρ και λίγο αργότερα παντρεύτηκε την Πριγκίπισσα Τζούντιθ, την πολύ νεαρή κόρη του Βασιλιά Καρόλου του Φαλακρού της Γαλλίας. Επέζησε από την επιστροφή του στην Αγγλία με την ανήλικη σύζυγό του μόνο για δύο χρόνια και τον διαδέχθηκε ο μεγαλύτερος γιος του Έθελμπαλντ, ο οποίος, στην πραγματικότητα, είχε καταλάβει τον θρόνο κατά την απουσία του πατέρα του στο εξωτερικό, αλλά είχε συγχωρεθεί από τον ήπιο και ευσεβή γονέα του και τώρα πρόσθεσε στα εγκλήματά του ερωτευμένος την Πριγκίπισσα Τζούντιθ.
«Ο θρύλος λέει επίσης ότι ο νεαρός Αλφρέδος πέρασε χρόνο στην Ιρλανδία αναζητώντας θεραπεία. Αντιμετώπιζε προβλήματα υγείας σε όλη του τη ζωή, αν και σήμερα συχνά απεικονίζεται ως ένας σπουδαίος πολεμιστής που ήταν περισσότερο γνωστός για την ευφυΐα του».
Ο Άγιος Αλφρέδος και οι Πόλεμοι των Βίκινγκ
Μέχρι τη γέννηση του Αγίου Αλφρέδου, οι θαλάσσιες επιδρομές εναντίον των σαξονικών εδαφών της Αγγλίας είχαν ξεκινήσει εδώ και περίπου 60 χρόνια. Διαιρεμένοι σε αρκετές ξεχωριστές και ανταγωνιστικές μοναρχίες, οι Σάξονες αγωνίστηκαν να αποκρούσουν τους επιδρομείς που έπλεαν από τη Βόρεια Θάλασσα. Σήμερα, οι χρονικογράφοι του 9ου αιώνα αποκαλούσαν τους εισβολείς Δανούς, ειδωλολάτρες, ειδωλολάτρες ή πειρατές. Οι περισσότεροι από τους άνδρες που επιτέθηκαν στα Βρετανικά Νησιά προέρχονταν από αυτό που βρίσκεται τώρα στη Δανία και τη Νορβηγία.
Εγκαταλελειμμένη από τους Ρωμαίους στις αρχές του 5ου αιώνα, η Βρετανία έπεσε στα χέρια Άγγλων, Σαξόνων και Γιούτων που εισέβαλαν. Στρατιώτες από αυτές τις γερμανικές φυλές από τη βόρεια Ευρώπη είχαν προσκληθεί ως μισθοφόροι από τους ύστερους Ρωμαίους. Όλο και περισσότεροι έφταναν και απώθησαν ή απορρόφησαν τους ιθαγενείς Βρετανούς για να καταλάβουν το μεγαλύτερο μέρος της σημερινής Αγγλίας. Αυτοί οι Γερμανοί Βρετανοί αργότερα αναφέρθηκαν ως Αγγλοσάξονες.
«Για έξι χρόνια, «ο Μεγάλος Στρατός» των Βίκινγκ επιδρομέων περιπλανιόταν σχεδόν κατά βούληση στα σαξονικά βασίλεια της Αγγλίας. Πόλεις, χωριά, μοναστήρια και μοναστήρια είχαν όλα καταληφθεί και καταστραφεί, οι κάτοικοί τους σφαγιαστεί. Το μεγαλύτερο μέρος της Σαξονικής Αγγλίας είχε πέσει και είχε παραπαίει στα πρόθυρα της καταστροφής. Ο αδελφός του Αγίου Αλφρέδου, ο βασιλιάς Έθελρεντ, κυβερνούσε τις τελευταίες χώρες που ήταν σε θέση να προβάλουν αντίσταση στους Βίκινγκς.»
Μεταξύ 793 και 851 μ.Χ., οι τρομεροί Βίκινγκς είχαν λεηλατήσει πόλεις όπως η Ουτρέχτη, η Αμβέρσα, το Αμβέρσα και το Μπορντό στην ηπειρωτική Ευρώπη, και το Λονδίνο, το Καντέρμπουρι, το Ρότσεστερ και πολλές άλλες στην Αγγλία· πώς είχαν λεηλατήσει μοναστήρια και εκκλησίες παντού, αποσπώντας τεράστια λάφυρα· και πώς μεγάλες περιοχές στο βόρειο τμήμα της ευρωπαϊκής ηπείρου, όλη η Ιρλανδία και ένα σημαντικό μέρος της Βρετανίας, είχαν καταστραφεί ολοσχερώς από αυτούς.
Έπλεαν κατά μήκος του καναλιού του Μπρίστολ, ή στις εκβολές του Ντι, καταστρέφοντας το Σρόπσαϊρ, ενώ περίπου την ίδια εποχή βρίσκουμε άλλες ομάδες τους να λεηλατούν την Ισπανία και τις ακτές της Βερβερείας.
Το 860 μ.Χ., λεηλάτησαν και έκαψαν το Γουίντσεστερ, αν και η μητρική εκκλησία του σημερινού καθεδρικού ναού, η οποία μόλις είχε οχυρωθεί από τον επίσκοπο Σβίθουν, διέφυγε. Αλλά ενώ έφευγαν με τα λάφυρα, δέχτηκαν επίθεση και σχεδόν εξοντώθηκαν από τους άνδρες του Χαμσάιρ και του Μπέρκσαϊρ, οι οποίοι ανέκτησαν τα κλεμμένα αγαθά.
«Τον Έθελμπαλντ διαδέχτηκαν με τη σειρά τους οι δύο αδελφοί του, ο Έθμπερτ και ο Έθελρεντ, και οι δύο έπρεπε να πολεμήσουν εναντίον των Δανών Βίκινγκς. Αλλά ήταν το 866 μ.Χ., κατά τη βασιλεία των τελευταίων, που ξεκίνησε η πιο σοβαρή εισβολή στη χώρα. Οι Βίκινγκ είχαν πλέον σχηματίσει αυτό που ήταν γνωστό ως ο «Μεγάλος Στρατός», μια τεράστια συγκέντρωση ιππικού και πεζικού. και το κύριο βάρος της πρώτης επίθεσης έφερε η Νορθουμβρία, της οποίας οι δύο συμβασιλείς σκοτώθηκαν ενώ πολεμούσαν τον εχθρό στους δρόμους της Υόρκης.»
Έκτοτε, οι βορειοανατολικές ακτές της Βρετανίας κατοικήθηκαν σε μεγάλο βαθμό από αυτούς τους Δανούς, και το αίμα τους εξακολουθεί να κυλάει στις φλέβες πολλών Άγγλων από εκείνα τα μέρη.
Το 868 μ.Χ., ο Μεγάλος Στρατός κατέλαβε το Νότιγχαμ, αλλά στη συνέχεια πολιορκήθηκε και ο ίδιος από τις δυνάμεις του βασιλιά Έθελρεντ από το Ουέσσεξ, και αφού συμβιβάστηκε μαζί του, βάδισε πίσω στην Υόρκη.
Εκείνη την εποχή, ο Άγιος Αλφρέδος, ο οποίος πολέμησε στο πλευρό του αδελφού του, του βασιλιά, στο Νότιγχαμ, ήταν 18 ετών και μόλις είχε παντρευτεί την Ίλσγουιθ, κόρη του Έθελρεντ. Ο Αλφρέδος παντρεύτηκε την Ίλσγουιθ το 868. Ήταν κόρη ενός ευγενή από την Μερκία, του Έθελρεντ Μούσιλ του Κόμη των Γκάινι. Τα παιδιά τους ήταν ο Εδουάρδος ο Πρεσβύτερος, ο οποίος διαδέχθηκε τον Αρθούρο ως βασιλιάς, η Έθεφλεντ, η οποία έγινε βασίλισσα της Μερκίας, και η Έλφθριθ, η οποία παντρεύτηκε τον Κόμη Βαλδουίνο Β΄ της Φλάνδρας. Αυτή η κυρία της Μερκίας, παρ' ότι, δεν παίζει κανένα σπουδαίο άμεσο ρόλο στο δράμα της εποχής της και απο ότι φαίνετε δεν είχε κάτι το εξαιρετικό σαν χαρακτήρας για να τραβήξει την προσοχή των ιστορικών, παρ' όλα αυτά ήταν μητέρα εξαιρετικών παιδιών για τα οποία τίποτα δεν μπορούσε να γίνει χωρίς αυτά, και τη μητέρα τους που τα γέννησε! Γι' αυτόν τον λόγο σύζυγός της, ο Άγιος βασιλιάς Αλφρέδος, την είχε σε μεγάλη εκτίμηση.
Το 870 μ.Χ., ο στρατός των Βίκινγκ βάδισε νότια, καίγοντας το Πίτερμπορο, το Ίλι και άλλα μέρη. Αλλά στο Σνάρεσιλ, κοντά στο Θέτφορντ, στο Νόρφολκ, συνάντησαν τους Ανατολικούς Άγγλους υπό τον βασιλιά Έντμουντ, υποτελή του Γουέσσεξ, ο οποίος αργότερα αγιοποιήθηκε ως άγιος και μάρτυρας. Οι εισβολείς νίκησαν και ο Έντμουντ, αφού αιχμαλωτίστηκε, δέθηκε σε ένα δέντρο και πυροβολήθηκε θανάσιμα με βέλη. Στο ρεικότοπο κοντά στο Σνάρεσιλ μπορείτε να δείτε αρκετούς τύμβους που πιστεύεται ότι είναι οι τάφοι των ανδρών που έπεσαν σε αυτή τη μάχη. Αλλά το σώμα του Έντμουντ μεταφέρθηκε τελικά στο παλάτι του στο Μπέντριτσγουορθ, το όνομα του οποίου άλλαξε σε Μπέρι (δηλαδή Μπουργκ) Άγιο Έντμουντ, όπου αργότερα ανεγέρθηκε το περίφημο αβαείο πάνω από τον τάφο του.
Ο Μεγάλος Στρατός πέρασε τον χειμώνα στο Θέτφορντ και την άνοιξη του 871 μ.Χ. βάδισε εναντίον του Ουέσσεξ, καταλαμβάνοντας στο δρόμο του την πόλη Ρέντινγκ, ένα σημαντικό αγγλοσαξονικό κέντρο, όπου έχουν βρεθεί πολλοί τάφοι της εποχής. Λίγες μέρες αργότερα, ο βασιλικός στρατός του Ουέσσεξ, υπό τον Βασιλιά και τον νεαρό αδελφό του Άγιο Αλφρέδο, έφτασε επί τόπου.
Ο νεαρός Πρίγκιπας δεν είχε αφήσει ακόμη το στίγμα του στο πεδίο της μάχης και έγινε ανυπόμονος περιμένοντας την άφιξη του αδελφού του. Υποχωρώντας στην ορμητική του φύση, ο Άγιος Αλφρέδος διέταξε τους άντρες του να φτάσουν στη μάχη, οδηγώντας τους ενάντια στον τεράστιο στρατό με επικεφαλής δύο διαβόητους βασιλιάδες Βίκινγκ - και, όπως αποδείχθηκε, στις σελίδες της βρετανικής ιστορίας.
«Εδώ, σε εκείνο το μέρος των Ντάουνς γνωστό ως Άσνταουν, ο Άγιος Αλφρέδος ηγήθηκε μιας επίθεσης εναντίον τους. «Επιτέθηκαν στο λόφο σαν αγριογούρουνο». Και όταν οι δυνάμεις του ενώθηκαν με εκείνες του αδελφού του, οι Βίκινγκς κατέφυγαν πίσω στο Ρέντινγκ, αφήνοντας τον βασιλιά τους, πέντε από τους στρατηγούς του και χιλιάδες άνδρες νεκρούς πάνω στα Ντάουνς. Υπάρχει ένα σπαθί στο Βρετανικό Μουσείο που βρέθηκε στο Άσνταουν και το οποίο είναι πιθανώς λείψανο αυτής της μάχης. Αυτή η μεγάλη επιτυχία, ωστόσο, ακολουθήθηκε από μια σχεδόν εξίσου μεγάλη ήττα. Λίγο αργότερα, ο ενισχυμένος στρατός των Βίκινγκ νίκησε στο Μάρντεν, κοντά στο Μπέντγουιν στο Γουίλτσιρ, και ο βασιλιάς Έθελρεντ τραυματίστηκε θανάσιμα. Πέθανε λίγες μέρες αργότερα και θάφτηκε στο Γουίμπορν στο Ντόρσετ (όπου, ωστόσο, δεν υπάρχουν πλέον λείψανα της περιόδου) και ο Άγιος Αλφρέδος, τότε 22 ετών, στέφθηκε στη θέση του. Αλλά μέσα σε ένα μήνα από τη στέψη του, ηττήθηκε άσχημα σε μια σφοδρή μάχη στο Γουίλτον στο Γουίλτσιρ.»
Ο στρατός των Βίκινγκ βάδισε ξανά εναντίον του Αγίου Αλφρέδου και του Βασιλείου του Ουέσσεξ, και τόσο μεγάλη ήταν η συγκέντρωσή τους σε αυτόν τον στόχο που δεν καταγράφονται επιδρομές αλλού στη Βρετανία ή στην Ηπειρωτική Ευρώπη εκείνη την εποχή. Ο Άγιος Αλφρέδος, στην πραγματικότητα, έπρεπε να αντιμετωπίσει ολόκληρη τη δύναμη των Βίκινγκ, και η τελική του νίκη εναντίον τους μπορεί πραγματικά να λεχθεί ότι έσωσε τη δυτική Χριστιανοσύνη.
Ο Μεγάλος Στρατός έφτασε μέχρι το Γουέρχαμ στο Ντόρσετ, αλλά εκεί πολιορκήθηκε από τον Άγιο Αλφρέδο. Το ιππικό των Βίκινγκ, ωστόσο, βγήκε από την πόλη και κατευθύνθηκε προς το Έξετερ, όπου και πάλι πολιορκήθηκε. Εν τω μεταξύ, μια καταιγίδα κατέστρεψε τον στόλο των εισβολέων καθώς περνούσε κάτω από τους βράχους του Σουάνεϊτζ, και 120 πλοία βυθίστηκαν, με όλα τα πληρώματα να πνίγηκαν. Κηρύχθηκε εκεχειρία και οι Βίκινγκς αποσύρθηκαν στο Γκλόστερ. Αλλά το 878 μ.Χ., έσπασαν τη συμφωνία και βάδισαν ξανά στο Γουέσεξ, καταλαμβάνοντας το Τσίπενχαμ στο Γουίλτσιρ, καθιστώντας το ορμητήριο μιας εκστρατείας η οποία, με την ταχύτητα και την απροσδόκητη φύση της, πανικόβαλε ολόκληρο το βασίλειο.
Ο Άγιος Αλφρέδος και οι επικεφαλής ευγενείς του κατέφυγαν στο Άθελνεϊ στο Σόμερσετ, τότε ένα νησί στα έλη του Πάρετ, και εκεί ανάμεσα στα καλάμια και τις λυγαριές έζησαν για μερικούς μήνες.
Η πορεία της επιτυχίας των Βίκινγκς σε αυτή την εκστρατεία άλλαξε όταν ένα σημαντικό μέρος τους σχεδόν εξοντώθηκε στο Ντέβονσαϊρ, στο οχυρό της Εποχής του Σιδήρου με θέα το Λίνμουθ. Το φυλάκιο του Ντέβονσαϊρ είχε καταφύγει στο οχυρό, αλλά απροσδόκητα εξερράγη για να νικήσει τους Βίκινγκς που είχαν πλεύσει από τη Νότια Ουαλία. Έτσι, για να δημιουργήσει μια στρατιωτική κινητοποίηση με τους Βίκινγκς στο Τσίπενχαμ, αυτή η κρίσιμη νίκη επέτρεψε στον Άγιο Αλφρέδο να φύγει από το Άθελνεϊ και να συναντήσει τα στρατεύματά του στο Πένσελγουντ στο Σόμερσετ, και βάδισε προς το Άιλι κοντά στο Γουόρμινστερ στο Γουίλτσιρ, όπου συγκρότησε τον στρατό του έτοιμο να αντιμετωπίσει τους Βίκινγκς. Οδήγησε τον στρατό του στο Έθαντουμ, πιθανώς στο Έντινγκτον, όπου ο Μεγάλος Στρατός των Βίκινγκ είχε προωθηθεί από το Τσίπενχαμ για να τον συναντήσει.
Η μάχη ήταν μια ολοκληρωτική νίκη για τον Άγιο Αλφρέδο, και το υπόλοιπο των Δανών, υπό τον βασιλιά τους Γκούθρουμ, κατέφυγαν πίσω στη βάση τους, αφήνοντας πίσω τους εκατόμβες νεκρών.
Λίγες μέρες αργότερα, ο Γκούθρουμ παραδόθηκε υπό όρους.
«Μεταξύ των όρων της παράδοσης ήταν ότι ο Γκούθρουμ ασπάστηκε τον Χριστιανισμό. Τρεις εβδομάδες αργότερα, ο βασιλιάς Γκούθρουμ και 29 από τους αρχηγούς του βαφτίστηκαν στην αυλή του Αγίου Αλφρέδου στο Άλερ, κοντά στο Άθεϊνεϊ, με τον Άγιο Αλφρέδο να δέχεται τον Γκούθρουμ ως πνευματικό του γιο με το όνομα Άθελσταν. Στη συνθήκη που διαπραγματεύτηκε είτε το 879 είτε το 880, ο Άγιος Αλφρέδος και ο Γκούθρουμ καθόρισαν τα σύνορα που διαιρούσαν τις γαίες τους, από τις οποίες το μέρος που ελεγχόταν από τον Γκούθρουμ έγινε γνωστό ως Ντάνελοου. Ενώ η συνθήκη με τον Γκούθρουμ έθεσε τέλος σε μεγάλης κλίμακας συγκρούσεις, ο Άγιος Αλφρέδος εξακολουθούσε να αντιμετωπίζει επιδρομές και εισβολές. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Αρθούρος ανακατέλαβε την πόλη του Λονδίνου και ξεκίνησε ένα πρόγραμμα αποκατάστασης της πόλης.»
Ο μεγαλόψυχος Άγιος Αλφρέδος, στον οποίο μπορούμε ήδη να αναγνωρίσουμε τον τυπικό Άγγλο κύριο, φιλοξένησε στη συνέχεια τους πεσόντες Βίκινγκς με πλούσια δώρα για περίπου τρεις εβδομάδες στο Νησί Γουέντμορ, όπου ο Άγιος Αλφρέδος είχε ένα παλάτι, μετά το οποίο τους επετράπη να επιστρέψουν στο Τσίπενχαμ, από όπου παρέλασαν τους άνδρες τους στο Σάιρενσεστερ και έτσι πίσω στην Ανατολική Αγγλία.
Θα θυμόμαστε ότι το 870 μ.Χ., οι Βίκινγκς είχαν δολοφονήσει τον Έντμουντ, τον βασιλιά της Ανατολικής Αγγλίας, του οποίου το σώμα αργότερα τάφηκε στο Μπέρι του Αγίου Έντμουντ. Και τώρα, μόλις δέκα χρόνια περίπου αργότερα, βρίσκουμε τον προσηλυτισμένο Γκούθρουμ ανάμεσα στους προσκυνητές στον τάφο του, και στο Βρετανικό Μουσείο μπορείτε να δείτε νομίσματα που έκοψε ο ίδιος προς τιμήν αυτού του βασιλικού Άγγλου μάρτυρα, ο οποίος για πολλούς είναι ο προστάτης άγιος της Αγγλίας, καθώς πέθανε για τη χριστιανική μας πίστη και για την Αγγλία.
Με τον θάνατο του Γκούθρουμ το 889, δημιουργήθηκε ένα πολιτικό κενό στο οποίο οι αναζωπυρωμένες επιθέσεις Δανών από την ήπειρο άνοιξαν ξανά τον πόλεμο με τους Βίκινγκς, τερματίζοντας έτσι αυτά τα ήσυχα χρόνια της ζωής του Αρθούρου. Στις παραδοσιακά οργανωμένες δανικές τακτικές, ο Αρθούρος αντέδρασε με μια αναδιαρθρωμένη στρατιωτική οργάνωση που περιελάμβανε έναν μόνιμο, κινητό στρατό πεδίου, ένα δίκτυο φρουρών και έναν μικρό στόλο πλοίων που διέπλεαν τα ποτάμια και τις εκβολές ποταμών. Η αναδιοργάνωση του στρατιωτικού αμυντικού συστήματος από τον Άγιο Αλφρέδο περιελάμβανε την ίδρυση δικτύου φρουρίων σε στρατηγικά σημεία του βασιλείου. Αυτά τα φρούρια (που αργότερα ονομάστηκαν δήμοι) επέτρεψαν στον στρατό του να αντιμετωπίσει τις επιθέσεις των Βίκινγκ οπουδήποτε στο βασίλειο μέσα σε μια μέρα, γεγονός που αποτέλεσε σημαντικά εμπόδια για τους εισβολείς των Βίκινγκ.
Ο Άγιος Αλφρέδος και η Εκκλησία
«Πάντα βαθυστόχαστος, ο Άγιος Αλφρέδος θεωρούσε ότι η πηγή όλων των προβλημάτων της Αγγλίας δεν ήταν πολιτική, πολιτική και στρατιωτική, αλλά πνευματική και ηθική. Πίστευε ότι οι ειδωλολατρικές εισβολές είχαν συμβεί λόγω της πνευματικής παρακμής της χριστιανικής Αγγλίας κατά τα τέλη του όγδοου και ένατου αιώνα.»
Οι ειδωλολάτρες είχαν έρθει ως τιμωρία για την αγγλική παρακμή και αναξιότητα, την άγνοια και τον υλισμό. Ο Άγιος Αλφρέδος, επομένως, χτύπησε στην καρδιά του προβλήματος και καθιέρωσε μια αναγέννηση της θρησκείας και της μάθησης, η οποία επρόκειτο να εδραιωθεί στην αναβίωση του μοναχισμού, του πολιτισμού και του νόμου. Μόνο αυτή η πνευματική αναγέννηση και η πολιτιστική αναγέννηση θα μπορούσαν να διασφαλίσουν την ειρήνη, τον σεβασμό στην εξουσία, την ηθική και την ευημερία στο μέλλον.
Όπως ακριβώς είχε σώσει στρατιωτικά τη χριστιανική Αγγλία, ο Άγιος Αλφρέδος άρχισε τώρα να σώζει την αγγλική χριστιανοσύνη μέσω της ευσέβειας και της μάθησης. Έτσι, ο Άγιος Αλφρέδος διηύθυνε προσωπικά και έθετε το παράδειγμα για τις υποθέσεις του βασιλείου του. Πήγαινε στις θείες λειτουργίες και στη λειτουργία της κοινωνίας κάθε μέρα. Συμμετείχε στην ανάγνωση ορισμένων ψαλμών και προσευχών την ημέρα και τη νύχτα. Άκουγε ενώ οι Γραφές και άλλα βιβλία διαβάζονταν δυνατά και μάθαιναν απέξω. Αργότερα επρόκειτο να ξεκινήσει μια μετάφραση των ψαλμών, η οποία διασώζεται. Συνέχισε τις συνήθειές του της ελεημοσύνης και της φιλανθρωπίας προς τους φτωχούς και έδειξε τεράστια γενναιοδωρία και φιλοξενία στους ιθαγενείς και τους ξένους επισκέπτες. Αγαπούσε τους επισκόπους και τους κληρικούς του, τους ευγενείς και τους υπηρέτες του.
Ο Άγιος Αλφρέδος λυπόταν ιδιαίτερα για την έλλειψη Πνευματικής μάθησης και γνώσης. Η εξαιρετική άγνοια των λατινικών μεταξύ των κληρικών είναι γνωστή. Πράγματι, οι Πάπες της εποχής, ο Ιωάννης Η΄ και ο Φορμόζος, δίκαια επέκριναν την αγγλική Εκκλησία για την παρακμή της.
«Από αυτή την άποψη, ο Άγιος Αλφρέδος έμοιαζε με τον βασιλιά Σολομώντα των αρχαίων χρόνων, ο οποίος περιφρόνησε τα πράγματα αυτού του κόσμου και αναζήτησε τη Σοφία του Θεού. Ο Κύριος άκουσε την προσευχή του Αλφρέδου και του εφοδίασε με μορφωμένους άνδρες. Από τη Μερκία, στις αρχές της δεκαετίας του 880, ήρθε ο μορφωμένος Επίσκοπος Βέρφερθ του Γούστερ, ο οποίος μετέφρασε τους Διαλόγους του Αγίου Γρηγορίου του Μεγάλου στα αγγλικά. Στη συνέχεια, από τη Μερκία ήρθε ο Πλέγκμουντ, ο οποίος αργότερα έγινε Αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπουρι και τιμήθηκε ως άγιος, καθώς και οι ιερείς Άθελσταν και Βέργουλφ. Περνώντας χρόνο με αυτούς τους τέσσερις συνεχώς, ο Άγιος Αλφρέδος αργότερα αναζήτησε νέους εκπαιδευτές από το εξωτερικό.»
Δείχνοντας μεγάλη περιέργεια για την απόκτηση νέων θρησκευτικών γνώσεων, ο Άγιος Αλφρέδος επιθύμησε να αποκαταστήσει τη μάθηση γενικά. Έδωσε το παράδειγμα μαθαίνοντας προσωπικά λατινικά για μια περίοδο περίπου πέντε ετών μεταξύ 887 και 892. Αυτό ξεκίνησε την ημέρα του Αγίου Μαρτίνου, στις 11 Νοεμβρίου 887. Σε ηλικία τριάντα εννέα ετών, ο Άγιος Αλφρέδος ξεκινούσε μια μαθητεία. Όπως θα δούμε, τελικά με τη βοήθεια των μαθητών του, επρόκειτο να γίνει μεταφραστής από τα λατινικά στα αγγλικά βασικών έργων της πρώιμης Εκκλησίας προς όφελος των πιστών. Αυτή η ιδέα ξεκίνησε από το εγχειρίδιο του Άγιου Αλφρέδου με τα αποσπάσματα, το οποίο είχε κρατήσει από τη νεότητά του.
Ο Άγιος Αλφρέδος έδωσε επίσης οδηγίες στους γιους του λαού που περνούσαν χρόνο με τον Βασιλιά, αγαπώντας τους όχι λιγότερο από τα δικά του παιδιά. Σχετικά με αυτό έγραψε αργότερα στον πρόλογό του στο «Ποιμαντική Φροντίδα»: «Ας ξεκινήσουν όλοι οι ελεύθεροι νέοι που βρίσκονται τώρα στην Αγγλία και όσοι είναι σε θέση να μάθουν». Η σημασία των σχολείων-καθεδρικών ναών που ίδρυσε για τον σκοπό αυτό δεν πρέπει να υποτιμάται στη διαμόρφωση της επόμενης γενιάς της αγγλικής ελίτ.
«Ο Άγιος Αλφρέδος ενθάρρυνε τους τεχνίτες που σχεδίαζαν νέους θησαυρούς και έδιναν μεγάλη προσοχή στον στολισμό των εκκλησιών με χρυσό και ασήμι. Ο Άγιος Αλφρέδος ήταν επίσης, όπως φαίνεται, κάτι σαν αρχιτέκτονας εκκλησιών. Ξεκίνησε ένα πρόγραμμα οικοδόμησης με πέτρα, εισάγοντας κατασκευαστές και τεχνίτες από την Ευρώπη.»
Ένας ιστορικός της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής, ο EA Fisher, έχει επισημάνει ότι το αποτέλεσμα ήταν μια νέα αρχή στην αγγλική εκκλησιαστική αρχιτεκτονική. Αν και βασιζόταν σε ευρωπαϊκά μοτίβα, δεν ήταν σε καμία περίπτωση αντίγραφο ενός ξένου στυλ, αλλά μια πραγματικά εθνική εξέλιξη, η οποία συνεχίστηκε μέχρι την Νορμανδική Κατάκτηση.
Υπήρχε επίσης επαφή με τον Παπισμό και το 883 ο Πάπας Μαρίνος Α΄ του έστειλε ένα θραύσμα από τον Τίμιο Σταυρό. Καθ' όλη τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Άγιος Αλφρέδος έστελνε ελεημοσύνες στη Ρώμη σχεδόν κάθε χρόνο. Αργότερα, από περίπου το 885, οι σχέσεις άρχισαν να γίνονται τεταμένες καθώς η Ρώμη και ο Παπισμός βυθίζονταν στο πολιτικό χάος και την παρακμή. Εκείνη την εποχή, ο Άγιος Αλφρέδος διατηρούσε επίσης γραπτή επαφή με την Εκκλησία και σε πιο μακρινές περιοχές. Έτσι, διατηρούσε επαφή με τον Πατριάρχη Ηλία Γ΄ της Ιερουσαλήμ, ο οποίος έστειλε δώρα στον Άγιο Αλφρέδο. Έχει καταγραφεί ότι ο Άγιος Αλφρέδος έστειλε ελεημοσύνες τόσο στον Πατριάρχη Ηλία όσο και «στην Ινδία». Αυτό μπορεί να σήμαινε τη Συρία, αλλά θα μπορούσε στην πραγματικότητα να σημαίνει ακόμη πιο ανατολικά.
Ο Αλφρέδος και η Αναγέννηση της Μοναστικής Ζωής
Διορίζοντας ευσεβείς, μορφωμένους και αξιόπιστους επισκόπους και ηγούμενους , ο Άγιος Αλφρέδος ξεκίνησε μια πνευματική αναγέννηση στα μοναστήρια. Έδωσε επίσης έμφαση στη μετάφραση βιβλίων που θεωρούσε «τα πιο απαραίτητα για να γνωρίζουν όλοι οι άνθρωποι». Ο ίδιος συνέβαλε στην πνευματική αναγέννηση μέσω των μεταφράσεών του, οι οποίες περιελάμβαναν τη μετάφραση στα αγγλικά της Ποιμαντικής Φροντίδας του Γρηγορίου του Μεγάλου , της Παρηγορητικής Φιλοσοφίας του Βοήθιου , των Μονολόγων του Αγίου Αυγουστίνου και των πρώτων πενήντα ψαλμών του Ψαλτηρίου .
«Σε ένδειξη ευχαριστίας για τη νίκη του που σχεδίασε στο νησί Άθελνεϊ, από όπου είχε σωθεί η Αγγλία, ο Άγιος Αλφρέδος έχτισε το πρώτο του μοναστήρι. Συνδεδεμένο με μια γέφυρα με δύο πύργους με την ηπειρωτική χώρα, είχε τετράγωνη κάτοψη με τέσσερις στρογγυλεμένες καμάρες. Φαίνεται ότι ακολούθησε το σχέδιο ενός ελληνικού σταυρού και εμπνεύστηκε ίσως από την εκκλησία στο Ζερμινί στον Λίγηρα στη Γαλλία.»
Εδώ ο Άγιος Αλφρέδος έφερε καλλιτέχνες και τεχνίτες από το εξωτερικό και συγκέντρωσε ιερείς, διακόνους και μοναχούς διαφόρων εθνικοτήτων, ώστε ο δικός του λαός να μπορέσει να ξαναμάθει τις παραδόσεις της μοναστικής ζωής. Αν και η προσπάθειά του να αποκαταστήσει τη μοναστική ζωή δεν ήταν επιτυχής εδώ, τουλάχιστον έσπειρε μεγάλους σπόρους για το μέλλον.
Από το βορρά της Γαλλίας, περίπου το 886, ήρθε ο ηλικιωμένος αλλά μορφωμένος Άγιος ιερέας, Γκρίμπαλντ, και στη συνέχεια από τη Σαξονία ο Άγιος ιερέας Ιωάννης, ο οποίος έγινε ηγούμενος του Άθελνεϊ. Τόσο ο Ιωάννης όσο και ο Γκρίμπαλντ αργότερα θεωρήθηκαν άγιοι. Άλλοι κληρικοί ήρθαν επίσης από τη Γαλλία, ακόμη και ένας προσήλυτος από τους Βίκινγκς. Εκείνη την εποχή, περίπου το 887, εμφανίστηκε επίσης ο ιερέας, ή πιθανώς επίσκοπος, Άσσερ, από τον Άγιο Δαυίδ στην Ουαλία, στο όνομα του οποίου γράφτηκε ένας ημιτελής βίος του Αγίου βασιλιά Αλφρέδου. Αυτός ο βίος σώζεται μέχρι σήμερα και ανεξάρτητα από το πότε, πού και από ποιον γράφτηκε η εκδοχή με τις παρεμβολές της που έχουμε τώρα, είναι μια από τις κύριες πηγές για τον βίο του Αγίου Αλφρέδου.
Το δεύτερο ίδρυμα του Αγίου Αλφρέδου, ένα μοναστήρι, που ξεκίνησε το 880, ιδρύθηκε στο Σάφτσμπερι. Εδώ η κόρη του, Έθελγκιφου, έγινε ηγουμένη. Πολλές άλλες ευγενείς μοναχές έζησαν μαζί της. Ο Άγιος Αλφρέδος προίκισε και τα δύο μοναστήρια, καθώς και πολλά άλλα που υπήρχαν ήδη, με άφθονο τρόπο. Στην αγάπη του για τον αγγλικό χαρακτήρα και την αγγλική ζωή, το όραμά του και η φροντίδα του ήταν να αποκαταστήσει την χριστιανική Αγγλία σε κάτι από τη δόξα που είχε πριν από τους ειδωλολατρικούς πολέμους.
Ο Άγιος Αλφρέδος θεμελίωσε επίσης την κατασκευή δύο ακόμη μοναστηριών, στην κύρια πόλη της Χριστιανοσύνης του Γουέσεξ, το Γουίντσεστερ. Αν και αυτά δεν επρόκειτο να ολοκληρωθούν παρά μόνο μετά τον θάνατό του, ο Αλφρέδος επρόκειτο να ταφεί και να τιμάται για πάνω από 500 χρόνια στο Γουίντσεστερ, και η χήρα του επρόκειτο να αποσυρθεί στο μοναστήρι, το Νάνναμινστερ. Τέτοια γεγονότα κάνουν την πολύ μεταγενέστερη μεσαιωνική κατηγορία ότι ο Άγιος Αλφρέδος «λεηλάτησε» το μοναστήρι του Άμπινγκτον να ακούγεται πράγματι παράξενη.
Τέτοια ήταν η πίστη του Αγίου Αλφρέδου που αποφάσισε να αφιερώσει στον Θεό τη μισή από την υπηρεσία του, τόσο την ημέρα όσο και τη νύχτα, και τη μισή από την περιουσία του. Ο χρόνος του μετρούνταν με ακρίβεια από ένα κερί, το οποίο έκαιγε μέσα σε ένα φανάρι από κέρατο βοδιού, έτσι ώστε στην πραγματικότητα αφιέρωνε ακριβώς τη μισή από όλες τις ενέργειές του στον Θεό.
Άγιος Αλφρέδος ο Νομοθέτης
Μεταξύ 890 και 893, ο Άγιος Αλφρέδος συνέταξε έναν σπουδαίο κώδικα νόμων, ο οποίος οδήγησε πολλούς να του δώσουν τον τίτλο «Αλφρέδος ο Νομοθέτης». Επιθυμούσε να αποκαταστήσει το κράτος δικαίου, επιβάλλοντας τη δικαιοσύνη, όπου ο νόμος και η τάξη είχαν διαλυθεί λόγω των ειδωλολατρικών εισβολών και της κατάρρευσης της εκκλησιαστικής και μοναστικής ζωής.
Οι νόμοι του βασίζονταν στις Δέκα Εντολές του Εβραϊκού Μωσαϊκού Νόμου, στους καλύτερους από τους παραδοσιακούς αγγλικούς νόμους του Κεντ, της Μερκίας και του Ουέσσεξ, καθώς και στη ρωμαϊκή διακυβέρνηση.
«Πολλά βασίστηκαν στις Δέκα Εντολές, που δόθηκαν στον Μωυσή, εκπληρώθηκαν και ερμηνεύτηκαν από την αγάπη και τη συμπόνια του Χριστού, συνεχίστηκαν από τις διδασκαλίες των Αποστόλων και μεταδόθηκαν μέσω των διατάξεων των Εκκλησιαστικών Συνόδων ανά τους αιώνες. Σε αυτές, ο Άγιος Αλφρέδος τόνισε τη σημασία του Χρυσού Κανόνα του Αγίου Ματθαίου (Ματθαίος 7, 12): «Κάντε ό,τι θέλετε να σας κάνουν», τον οποίο κατοχύρωσε στους νόμους του ως: «Κρίστε όπως θέλετε να κριθείτε».»
Οι νόμοι του Αγίου Αλφρέδου, που συντάχθηκαν από συμβούλους από ολόκληρο το Βασίλειο και βασίστηκαν σε προηγούμενους νόμους άλλων βασιλείων, είχαν σχεδιαστεί για να φέρνουν κοντά όλους τους Άγγλους, οικοδομώντας την κοινή τους ταυτότητα. Τόνιζαν την ιερότητα του όρκου ενός ανθρώπου και την πίστη που όφειλε στον κύριό του και τον Βασιλιά. Ο Αλφρέδος περιόρισε τη χρήση της θανατικής ποινής και των σωματικών τιμωριών και προσπάθησε να σταματήσει τις αιματηρές βεντέτες. Οι σωματικές τιμωρίες αντικαταστάθηκαν σε μεγάλο βαθμό από πρόστιμα και τη δυνατότητα απόδειξης της αθωότητας κάποιου ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων. Και δεν ήταν εύκολη υπόθεση να καταστρέφεται το έργο του Θεού μέσω της χρήσης της θανατικής ποινής.
Γραμμένοι στα αρχαία αγγλικά, ώστε να μπορούν όλοι να κατανοήσουν, οι νόμοι του καθόριζαν τις τιμωρίες για κάθε είδους εγκλήματα, από φόνο μέχρι κλοπή και από σωματική βλάβη μέχρι ιεροσυλία. Τα εγκλήματα εκδικάζονταν από μηνιαίες «λαϊκές συσκέψεις», ή τοπικά δικαστήρια υπό την επίβλεψη του βασιλιά ή του τοπικού εκπροσώπου. Οι βασιλιάδες, οι δικαστές και άλλοι αξιωματούχοι έπρεπε επίσης να λαμβάνουν οδηγίες και ο Άγιος Αλφρέδος ήταν πολύ αυστηρός σε αυτό. Ένας κανόνας, έλεγε ο Άγιος Αλφρέδος, ίσχυε παντού: «Μην κρίνετε μια κρίση για τους πλούσιους και μια άλλη για τους φτωχούς». Αυτά ήταν τα θεμέλια της αγγλικής δικαιοσύνης που έθεσε.
Οι νόμοι του τόνιζαν επίσης τη σημασία της τήρησης των εορτών και των νηστειών της Εκκλησίας. Για παράδειγμα, όριζε την τήρηση της Μεγάλης Εβδομάδας και της Εβδομάδας του Πάσχα, τις δωδεκάημερες των Χριστουγέννων, την Κοίμηση της Θεοτόκου στις 15 Αυγούστου, την Εορτή των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου στις 29 Ιουνίου, την Εορτή του Αποστόλου των Άγγλων, Αγίου Γρηγορίου του Μεγάλου, στις 12 Μαρτίου. Όσοι δεν τηρούσαν τη Μεγάλη Σαρακοστή τιμωρούνταν με πρόστιμο. Ο Άγιος Αλφρέδος θεωρούνταν δίκαιος και σχολαστικός κριτής που αγαπούσε την αναζήτηση της σοφίας και φρόντιζε ιδιαίτερα τους φτωχούς. Δύο πράγματα απεχθανόταν ιδιαίτερα. Αυτά ήταν η άγνοια και η τεμπελιά. Παρά την ασθένειά του, που συντηρούνταν με τη βοήθεια του Θεού, ο Άγιος Αλφρέδος έδινε συνεχώς το παράδειγμα στους άλλους, ενθαρρύνοντας, διδάσκοντας, παροτρύνοντας, επιπλήττοντας, δείχνοντας ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την εκπαίδευση και τα βιβλία, μοχθώντας ακούραστα για την ανοικοδόμηση της χριστιανικής Αγγλίας.
Η Κοίμηση Του
«Ο Άγιος Άλφρεντ πέθανε στις 26 Οκτωβρίου, πιθανότατα το 899. Η αιτία θανάτου του είναι άγνωστη, αλλά μπορεί να οφείλεται στη νόσο του Κρον, καθώς υπέφερε σε όλη του τη ζωή από μια επώδυνη και δυσάρεστη ασθένεια.»
Το σώμα του θάφτηκε προσωρινά στον Παλιό Καθεδρικό Ναό στο Γουίντσεστερ πριν μεταφερθεί στον Νέο Καθεδρικό Ναό. Το 1110, τα λείψανά του μεταφέρθηκαν στο Αβαείο του Χάιντ μαζί με αυτά της συζύγου και των παιδιών του. Μετά τη διάλυση του αβαείου κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ερρίκου Η΄ το 1539, η εκκλησία κατεδαφίστηκε, αφήνοντας τους τάφους άθικτους. Το 1788, όταν μια φυλακή κατασκευαζόταν από κατάδικους στη θέση των βασιλικών τάφων, και πολλών άλλων, πιθανότατα ανακαλύφθηκαν ξανά τυχαία. Ωστόσο, τα φέρετρα αφαιρέθηκαν από μόλυβδο, τα οστά διασκορπίστηκαν και χάθηκαν, και στη συνέχεια δεν βρέθηκαν αναγνωρίσιμα λείψανα του Αλφρέδου.
Εορτή: 8 Νοεμβρίου 2024 ΝΗ / 26 Οκτωβρίου ΠΗ
Τροπάριο
Τροπάριο, Ήχος Δ΄:
«Ακούγοντας τον Λευκό Χριστό, βγήκες από την πλημμυρισμένη σου στερέωση για να νικήσεις τους ειδωλολάτρες και να τους οδηγήσεις στο άγιο βάπτισμα».
Έχτισες εκκλησίες, οχυρά, κομητείες και ταχύπλοα, αποκαθιστώντας τον νόμο του Θεού και κάνοντάς τον αγαπητό σε όλους.
Ω σοφέ Βασιλιά και δόξα της ελεύθερης Αγγλίας, που βασιλεύεις στο Γουίντσεστερ της ουράνιας Αγγλίας, εσύ που νίκησες την ειδωλολατρία μέσω της Χριστιανοσύνης, εγκαθίδρυσε εκ νέου την Ορθόδοξη Πίστη στη γη σου για να δοξάσουμε τον Θεό, ο οποίος μόνος σε έκανε μεγάλο.
Σχόλια