Σχεδόν χαμένο μέσα στη θάλασσα, έντεκα χιλιόμετρα ανοιχτά των ιρλανδικών ακτών, το Σκέλιγκ Μάικλ (Skellig Michael) προσελκύει περίπου έντεκα χιλιάδες επισκέπτες ετησίως, οι οποίοι επιχειρούν μια ριψοκίνδυνη εκδρομή για να βιώσουν, από κοντά, την υπερφυσική ατμόσφαιρα που δημιουργήθηκε από τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν εκεί. Κι ενώ τα κτίσματα στην κορυφή του θυμίζουν περισσότερο προϊστορικές κυψέλες παρά ανθρώπινες κατοικίες, κατασκευάστηκαν από χέρια που ήξεραν πώς να ενώνονται σε έργα πίστης και ευλάβειας.

Πετρόχτιστη Εκκλησία στο νησί Skellig Michael με επτά πετρόχτιστα ερημητήρια
Η παρέμβαση του Αγίου Μιχαήλ επισφράγισε την αποστολή εξορκισμού του Αγίου Πατρικίου και μετέτρεψε έναν απόκρημνο βράχο σε έναν φάρο χιλίων ετών, αφιερωμένο στην περισυλλογή και την προσευχή, την αγγελική προστασία και τα ευχαριστιακά θαύματα. Έτσι, εμπνέει τους σημερινούς Καθολικούς να υπερασπίζονται την Εκκλησία και να αναφωνούν «Quis ut Deus;» («Ποιος είναι σαν τον Θεό;») σε κάθε πνευματική μάχη. Όσο απίθανο κι αν φαντάζει, το απόκρημνο, βραχώδες νησί που απεικονίζεται σε αυτές τις σελίδες περιγράφεται ως «ένας τόπος αγιασμένος από χίλια χρόνια προσευχής».
Το Σκέλιγκ Μάικλ (Skellig Michael), που βρίσκεται 11 χιλιόμετρα ανοιχτά των ιρλανδικών ακτών, προσελκύει ετησίως περίπου 11.000 επισκέπτες. Οι άνθρωποι αυτοί ρισκάρουν τη ζωή τους για να βιώσουν τη μυσταγωγική ατμόσφαιρα που πηγάζει από τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν εκεί. Και παρόλο που τα κτίσματα στην κορυφή του θυμίζουν περισσότερο προϊστορικές κυψέλες παρά ανθρώπινες κατοικίες, δημιουργήθηκαν από χέρια που ήξεραν πώς να συνεργάζονται σε πράξεις πίστης και ευσέβειας.
Από το σκοτάδι στο φώς.
Ήδη από τον 5ο αιώνα, ο μέγας Άγιος Πατρίκιος ξεκίνησε την επική του αποστολή για να απελευθερώσει τον ιρλανδικό λαό από τον παγανισμό.
Η περιοχή στα βορειοδυτικά της Ευρώπης —που αργότερα έμεινε γνωστή ως το «Νησί των Αγίων»— βρισκόταν προηγουμένως υπό τον έλεγχο των Δρυΐδων, Κελτών πολυθεϊστών. Σε αυτό το περιβάλλον, ο Απόστολος της Ιρλανδίας λειτούργησε, πρωτίστως, ως εξορκιστής. Για να ανάψει η φλόγα της πίστης, έπρεπε πρώτα να απομακρυνθούν τα δηλητηριώδη φίδια, οι φρύνοι, οι μάγοι και —το σημαντικότερο— τα αόρατα πνεύματα που κρατούσαν τις ψυχές δέσμιες. Τους απελευθέρωσε «από τη λατρεία των ειδώλων και των φαντασμάτων, κατατροπώνοντας και καταστρέφοντας τα είδωλα που λάτρευαν· εκδίωξε τους δαίμονες και τα κακά πνεύματα από ανάμεσά τους, οδηγώντας τους από το σκοτάδι της αμαρτίας και της κακίας στο φως της πίστης και των καλών έργων».
Η τολμηρή προσπάθειά του κατέληξε σε μια καθοριστική νίκη για την Αγία Εκκλησία. Μόλις ο δρόμος άνοιξε, το μήνυμα του Ευαγγελίου ρίζωσε. Το νησί μετατράπηκε σε κέντρο του μοναχισμού στην Ευρώπη, με ιεραποστόλους να ανοίγουν νέους δρόμους για την πίστη.
Πολλοί αναρωτιούνται ακόμη πώς ένας και μόνο άνθρωπος κατόρθωσε μια τόσο διαρκή επιτυχία, σχεδόν ολομόναχος. Όμως, ο ταπεινός Πατρίκιος ποτέ δεν έβλεπε την αποστολή του υπό αυτό το πρίσμα. Το μεγαλείο του πήγαζε, κυρίως, από τον θαυμασμό —αλλά και τη βαθιά συγκίνηση— που ένιωθε για τη δική του μικρότητα, ως όργανο του Παντοδύναμου. Η αποτελεσματικότητά του βασιζόταν στο ότι ήξερε σε ποιον να απευθυνθεί στις δύσκολες στιγμές!
Ο Αρχιστράτηγος των Αγγέλων
Τον 13ο αιώνα, Ιρλανδοί μοναχοί διηγούνταν ότι ο Άγιος Πατρίκιος οδήγησε τους δαίμονες σε έναν απομονωμένο βράχο στον Ατλαντικό, περίπου 11 χιλιόμετρα δυτικά της χερσονήσου Ιβερά (Iveragh). Ο Άγιος ζήτησε θεϊκή παρέμβαση, ικετεύοντας τον Αρχάγγελο Μιχαήλ να τους εκδιώξει οριστικά.
Καθώς σήκωσε τα χέρια του, οι ουρανοί φωτίστηκαν και μια αγγελική στρατιά εμφανίστηκε στην κορυφή του βράχου. Αυτός ο «Αρχιστράτηγος των Αγγέλων» πολέμησε τους δαίμονες και τους έριξε στη θάλασσα. Μετά τη μάχη, τα ουράνια πνεύματα συγκεντρώθηκαν γύρω από τον πανίσχυρο αρχηγό τους για να επιστρέψουν στον Ουρανό. Λέγεται, μάλιστα, ότι ο Αρχάγγελος άφησε πίσω του, πάνω στον βράχο, τη θαυματουργή ασπίδα του.
Η αιχμή του σπαθιού του Αγίου Μιχαήλ
Ακόμη και η γεωγραφία υποδηλώνει ότι ο Άγιος Μιχαήλ ευνοεί αυτή την τοποθεσία. Το μοναστήρι του Σκέλιγκ Μάικλ (Skellig Michael) βρίσκεται πάνω σε μια νοητή γραμμή επτά ιερών τόπων αφιερωμένων στον Άγιο Μιχαήλ, η οποία εκτείνεται από την Ιρλανδία έως το Ισραήλ, σχηματίζοντας στον χάρτη το σχήμα ενός σπαθιού.
Κατά μήκος αυτού του αινιγματικού και φημισμένου «Σπαθιού του Αγίου Μιχαήλ», κάθε σημείο χαρακτηρίζεται από τη μοναδική παρουσία και δράση του Αρχαγγέλου. Πολλά από αυτά τα ιερά βρίσκονται σε βουνά ή νησιά, όπως το Μον Σεν Μισέλ (Mont Saint-Michel) στη Νορμανδία και το Σεντ Μάικλς Μάουντ (St. Michael's Mount) στην Κορνουάλη της Αγγλίας. Το μοναστήρι του Σκέλιγκ Μάικλ σηματοδοτεί το τέλος αυτής της σειράς, αποτελώντας την «αιχμή του σπαθιού».
Ανάβαση στο «Σκέλιγκ Μάικλ» σήμερα.
Η επίσκεψη στην τοποθεσία σήμερα αποτελεί μια αξέχαστη εμπειρία. Η αναχώρηση από την ηπειρωτική χώρα με πλοιάριο μοιάζει με τη διάβαση του Ρουβίκωνα· μόλις φτάσει κανείς στο νησί, υπάρχει μόνο μία κατεύθυνση: προς τα πάνω! Πριν ξεκινήσουν το ταξίδι τους, οι επισκέπτες ενημερώνονται για τους κινδύνους και τις περιορισμένες τουριστικές υποδομές στο νησί.
Η θέα από την κορυφή, ωστόσο, είναι υπεραρκετή για να αποζημιώσει τον επισκέπτη για την επικίνδυνη ανάβαση. Από αυτό το υψόμετρο, οι τουρίστες απολαμβάνουν μια πανοραμική θέα —ή μάλλον, τη θέα που θα αντίκριζε ένας πολεμιστής Αρχάγγελος!— προς την ιρλανδική ενδοχώρα.
Η φύση μοιάζει να είναι προικισμένη με την πνευματική ομορφιά του Αγίου Μιχαήλ. Θαλασσοπούλια πετούν πάνω από τους άγριους, απόκρημνους βράχους, συμβολίζοντας τη νίκη του Αρχηγού των Ουράνιων Δυνάμεων επί της αβύσσου του σκότους. Ο άνεμος ορμά στα κύματα, ρίχνοντάς τα με δύναμη πάνω στα βράχια — μια εικόνα που παραπέμπει στην τεράστια ισχύ με την οποία ο Αρχάγγελος του Παντοδύναμου επιτέθηκε κατά του Σατανά. Οι κεραυνοί και οι βροντές, που συχνά στεφανώνουν αυτό το τοπίο, θυμίζουν την κραυγή εκείνου που πρώτος υπερασπίστηκε τα δικαιώματα του Δημιουργού: «Quis ut Deus; — Τις ως ο Θεός;»
Ζωή στην καρδιά του ωκεανού
Στην πανύψηλη κορυφή, οι προσκυνητές συναντούν ένα μοναστήρι που χρονολογείται από τα μέσα του 6ου αιώνα και έχει διατηρηθεί, σε μεγάλο βαθμό, στην αρχική του μορφή. Πιθανότατα χτίστηκε κατά τη διάρκεια της ηγουμενίας του Αγίου Φιονάν του Κλόνιαρντ (St. Fionán of Clonard), ενός εκ των Πατέρων του Ιρλανδικού Μοναχισμο ύ και διδασκάλου των «Δώδεκα Αποστόλων της Ιρλανδίας».
Το γεγονός ότι γενιές μοναχών μπόρεσαν να επιβιώσουν και να ευημερήσουν εκεί —διακόσια δέκα οκτώ μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας— είναι αξιοσημείωτο, ιδίως αν αναλογιστεί κανείς τη θέρμη, τη μουσικότητα και την κοινωνικότητα που παραδοσιακά χαρακτηρίζουν τους Ιρλανδούς. Τι διαμόρφωσε τις θρησκευτικές πεποιθήσεις στο Σκέλιγκ Μάικλ (Skellig Michael); Μήπως επρόκειτο για κάποιου είδους «υπερανθρώπους», οι οποίοι ξεκινούσαν από τα λιτά κελιά τους, έτοιμοι να κατέβουν τα εξακόσια εβδομήντα σκαλοπάτια —που οι ίδιοι είχαν λαξεύσει στον βράχο— για να ψαρέψουν το πρωινό τους; Μήπως ανυπομονούσαν για τις επικίνδυνες διαδρομές προς το γειτονικό νησί, το Μικρό Σκέλιγκ (Little Skellig), προκειμένου να συλλέξουν αυγά για το μεσημεριανό τους; Τι τους ώθησε να δημιουργήσουν ένα απομονωμένο ασκητήριο σε μια ιδιαίτερα απόκρημνη εσοχή στη νότια κορυφή, πέρα από τα κελιά, το παρεκκλήσι και, αργότερα, την εκκλησία του μοναστηριού;
Μια τέτοια ζωή μπορεί να ερμηνευθεί μόνο ως εκδήλωση ενός βαθύτατου, υπερφυσικού ενθουσιασμού. Η πρωτόγονη αρχιτεκτονική και η αυστηρότητα των εθίμων μαρτυρούν την πίστη και την καρτερία εκείνων των ψυχών, οι οποίες παραδόθηκαν ολοκληρωτικά στον Θεό, επιλέγοντας να χαράξουν μια πορεία ζωής στα όρια του τότε γνωστού κόσμου. Οι άνθρωποι αυτοί αφιέρωσαν τη ζωή τους στο να ελκύουν ευλογίες από τον Ουρανό προς όφελος του Χριστιανισμού που αναπτυσσόταν. Η ζωή τους εμπλουτιζόταν από τη συνειδητοποίηση της σύνδεσής τους με την Κοινωνία των Αγίων. Ήταν πεπεισμένοι ότι κάθε τους πράξη είχε αντίκτυπο στα τεκταινόμενα της Αγίας Εκκλησίας, τόσο στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή όσο και σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας.
Τα αρχαιολογικά ευρήματα
Το μεγαλύτερο μέρος του Skellig Michael, εκτός από την περιοχή του φάρου, ανήκει στο κράτος εκ μέρους του ιρλανδικού λαού. Είναι Εθνικό Μνημείο και το 1996 ολόκληρο το νησί εγγράφηκε στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Ένα πρόγραμμα συντήρησης ξεκίνησε το 1978, υπό τη διεύθυνση του Grellan D. Rourke, Γραφείου Δημοσίων Έργων, και η έκτασή του έχει καθορίσει σε μεγάλο βαθμό το εύρος των αρχαιολογικών εργασιών που πραγματοποιήθηκαν στο νησί. Κρίθηκε ακατάλληλο να διεξαχθούν οποιεσδήποτε μεγάλες ανασκαφές μέσα στο ίδιο το μοναστήρι, δεδομένου ότι η σε μεγάλο βαθμό άθικτη φύση αυτής της περιοχής δεν το απαιτεί. Στόχος ήταν η διατήρηση των υπαρχόντων κτιρίων και κατασκευών στο χώρο και η αποφυγή διατάραξης των αρχαιολογικών στρωμάτων του πρώιμου Μεσαίωνα. Ωστόσο, τα απαραίτητα μέτρα συντήρησης παρείχαν ορισμένες ευκαιρίες για αρχαιολογικές έρευνες εδώ και σε άλλα σημεία του νησιού, συμπεριλαμβανομένης της Νότιας Κορυφής. Οι αρχαιολογικές ανασκαφές διεξήχθησαν κυρίως από τους Edward Bourke, Alan R. Hayden και Ann Lynch, Εθνική Υπηρεσία Μνημείων. Όλο αυτό το έργο, το οποίο συχνά πραγματοποιήθηκε υπό δύσκολες και απαιτητικές συνθήκες, έχει παράσχει πολλές πολύτιμες πληροφορίες για το Skellig Michael και μια καλύτερη κατανόηση της σημασίας του κατά την πρώιμη μεσαιωνική περίοδο. Αυτό το κεφάλαιο παρέχει μια επισκόπηση της αρχαιολογίας του νησιού λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα αυτών των ανασκαφών.
Σκαλοπάτια
Οι λαοί του Κόρκου Ντουίμπε ήταν εξοικειωμένοι με τη σύνδεση των υψηλών τόπων με τελετουργίες, καθώς αυτό το βασίλειο είχε τρία ιερά βουνά: το Μπράντον, στη χερσόνησο Ντίγκλ, παίρνει το όνομά του από τον Άγιο Μπρένταν τον Πλοηγό, ενώ το Νοκναντόμπαρ και το Ντρουνγκ, στη χερσόνησο Ιβέρα, συνδέονται, αντίστοιχα, με τον Άγιο Φούρσα και τον Άγιο Φιονάν.
Κάθε ένα από αυτά τα βουνά ήταν επίκεντρο λατρείας και προσκυνήματος. Υπό το πρίσμα αυτό, και δεδομένης της πληθώρας νησιωτικών εκκλησιαστικών χώρων του βασιλείου, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι σε κάποιο στάδιο κατά τη διάρκεια της πρώιμης μεσαιωνικής περιόδου ιδρύθηκε ένα αξιοσημείωτο μοναστήρι στο Γκρέιτ Σκέλιγκ, το οποίο συνδυάζει αυτές τις δύο σαφώς θεϊκές γεωμορφές: μια απομονωμένη και απαιτητική βουνοκορφή που υψώνεται δραματικά από τον Ατλαντικό, περίπου 12 χιλιόμετρα από την ηπειρωτική χώρα του Ιβέρα.
Αυτό που είναι εξαιρετικό, ωστόσο, είναι ότι αυτό το επίτευγμα στέφθηκε στη συνέχεια με την ίδρυση ενός εξαιρετικού ασκηταριού που προσκολλάται απότομα σε στενές προεξοχές στη Νότια Κορυφή του νησιού. Για να εδραιώσουν την κυριαρχία τους στο νησί, ώστε τα σχέδια για ένα μοναστήρι να γίνουν πραγματικότητα, οι πρώτοι μοναχοί έπρεπε να κατασκευάσουν μια ασφαλή διαδρομή προς την κορυφή του νησιού από ένα από τα λίγα σημεία απόβασης. Αυτό δεν ήταν εύκολο έργο, δεδομένων των προκλήσεων των πολύ απότομων πλαγιών και των κινδύνων που δημιουργούσε η αραιή βλάστηση, ειδικά όταν είναι υγρή. Πιθανώς, αρχικά υπήρχε μόνο μία διαδρομή, και αυτή πιθανότατα ξεκινούσε από τον Όρμο του Τυφλού, συνήθως το πιο προστατευμένο από τα σημεία απόβασης, από όπου ανέβαινε τις πολύ απότομες πλαγιές του Συγκλίνου του Σκέλιγκ. Ωστόσο, πρόσφατα ανακαλύφθηκε μια διαδρομή που φαίνεται να οδηγεί από κάποιο σημείο στη βορειοανατολική γωνία του νησιού προς το μοναστήρι. Διαθέτει τοιχοποιία και σκαλοπάτια λαξευμένα σε βράχο κατά τόπους και μπορεί, ίσως, να είναι προγενέστερη από τα Ανατολικά Σκαλοπάτια.
Υπάρχουν τρία διαφορετικά σημεία απόβασης στο νησί, χρησιμοποιήσιμα ανάλογα με τις επικρατούσες καιρικές συνθήκες και τις θαλάσσιες συνθήκες, και από αυτά τελικά κατασκευάστηκαν μόνιμες διαδρομές προς την κορυφή. Αυτές οι διαδρομές σώζονται τώρα ως μεγάλες, δραματικές διαδρομές εκατοντάδων τοιχοποιίας από ξερολιθιά που ανεβαίνουν στο Σέλα του Χριστού και το μοναστήρι. Αποτελούνται κυρίως από μεμονωμένες ή ζευγαρωμένες σημαίες που στηρίζονται σε χαμηλή βάση από στρωμένη πέτρα, αν και αυτές που βρίσκονται στο επίπεδο της θάλασσας είναι λαξευμένες στον γυμνό βράχο. Σε ορισμένα σημεία τα σκαλοπάτια είναι αρχικά λαξευμένα σε βράχο και στη συνέχεια σχηματίζονται από σημαίες τοποθετημένες σε θεμέλια από στρωμένη πέτρα. Σε άλλα σημεία στην ανάβαση υπάρχουν σκαλοπάτια λαξευμένα σε βράχο που εκτείνονται παράλληλα με τμήματα από τοιχοποιία, τα οποία πιθανώς είναι μεταγενέστερα.
Φαίνεται ότι οι μοναχοί δημιούργησαν τις αρχικές τους διαδρομές προς την κορυφή του νησιού με προσεκτικό εξερευνητικό τρόπο και μπορεί να πέρασαν δεκαετίες πριν οι μεγάλες σειρές συνεχόμενων σκαλοπατιών, που τώρα αποτελούν ένα τόσο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του Skellig Michael, γίνουν χαρακτηριστικό του νησιού.
Είναι σημαντικό να εκτιμήσουμε πόσο επιβλητικές και μοναδικές πρέπει να φάνηκαν αυτές οι μεγάλες σειρές σκαλοπατιών στους ανθρώπους του πρώιμου Μεσαίωνα που τις είδαν και τις χρησιμοποιούσαν. Τίποτα δεν έχει επιβιώσει ούτε στο ελάχιστο στις ορεινές τοποθεσίες προσκυνήματος της Ιρλανδίας ή σε οποιαδήποτε από τις πρώιμες εκκλησιαστικές τοποθεσίες που βρίσκονται στις πλαγιές των βουνών κατά μήκος της δυτικής ακτής. Στο Skellig Michael, σε ένα επίπεδο, ήταν απλώς μέρος της βασικής υποδομής που επέτρεψε την ίδρυση ενός μοναστηριού σε αυτό που ένας συγγραφέας ονόμασε «τον πιο φανταστικό και αδύνατο βράχο στον κόσμο»,5 αλλά σε ένα άλλο επίπεδο ήταν εξαιρετικά χαρακτηριστικά, τόσο από αρχιτεκτονικής όσο και από άποψη τοπίου, που χρησίμευαν ως ανοδική οδός προς ένα μοναδικό μοναστήρι.
Πρέπει να περιγράφονταν συχνά σε σύγχρονες ιστορίες θαυμάτων για το νησί. Αργότερα, όταν το μοναστήρι αφιερώθηκε στον Αρχάγγελο Μιχαήλ, τον άγιο των υψηλών τόπων, τα σκαλοπάτια πιθανώς απέκτησαν ακόμη μεγαλύτερο σκοπό και κύρος.
Ταράτσες
Τα σκαλοπάτια, όπως τα σκαλοπάτια της ηπειρωτικής χώρας και οι βάρκες καλυμμένες με δέρμα που διατηρούσαν την επικοινωνία με τον Σκέλιγκ Μάικλ, αποτελούσαν θεμελιώδη στοιχεία της υποδομής του μοναστηριού. Ένα άλλο τέτοιο στοιχείο ήταν τα εντυπωσιακά σύνολα συνεχών τοίχων αντιστήριξης από ξερολιθιά που κατασκευάστηκαν στις πλευρές του απότομου πλαγιού στην ανατολική κορυφή του νησιού. Η συντήρηση αυτών των τοίχων, όπως και των σκαλοπατιών, πρέπει να ήταν μια συνήθης εργασία για το μοναστήρι. Η κατασκευή τους επέτρεψε την ισοπέδωση των περιοχών στις απότομες πλαγιές του οροπεδίου, σε ορισμένα σημεία έως και 2-3 μέτρα,6 προκειμένου να αναπτυχθούν αρκετές αναβαθμίδες στις οποίες θα χτιζόταν το μοναστήρι. Έχει παρατηρηθεί, εύστοχα, ότι «κανένα άλλο μοναστήρι στην Ιρλανδία δεν χτίστηκε σε τόσο δύσκολο έδαφος».

