top of page

Το όνειρο του Σταυρού και το βιβλίο του Βερτσέλι

Το Βιβλίο του Βερτσέλι είναι ένα από τα παλαιότερα από τα τέσσερα Παλαιά Αγγλικά Ποιητικά Κώδικες και «Το Όνειρο του Σταυρού» είναι ένα ονειρικό όραμα στο οποίο ο σταυρός αφηγείται την ιστορία της σταύρωσης.

Το βιβλίο του Βερτσέλι

Το Βιβλίο του Βερτσέλι είναι ένας από τους παλαιότερους από τους τέσσερις Παλαιούς Αγγλικούς Ποιητικούς Κώδικες (οι άλλοι είναι το χειρόγραφο Junius στη Βιβλιοθήκη Bodleian, το Βιβλίο του Έξετερ στη Βιβλιοθήκη του Καθεδρικού Ναού του Έξετερ και ο Κώδικας Nowell στη Βρετανική Βιβλιοθήκη). Είναι μια ανθολογία παλαιάς αγγλικής πεζογραφίας και στίχων που χρονολογείται από τα τέλη του 10ου αιώνα. Το χειρόγραφο φυλάσσεται στη Βιβλιοθήκη Capitulary του Βερτσέλι, στη βόρεια Ιταλία.


Περιεχόμενα

Το Βιβλίο του Βερτσέλι αποτελείται από 135 φύλλα και, παρόλο που το χειρόγραφο πιθανότατα συντάχθηκε και γράφτηκε στα τέλη του 10ου αιώνα, δεν γράφτηκαν όλα τα κείμενα που βρίσκονται στο χειρόγραφο αρχικά εκείνη την εποχή. Τα ποιήματα που αποδίδονται στον Cynewulf ( Οι Μοίρες των Αποστόλων και της Ελένης ) θα μπορούσαν να έχουν δημιουργηθεί πολύ νωρίτερα. Το Βιβλίο του Βερτσέλι περιέχει 23 πεζές ομιλίες (τις Ομιλίες του Βερτσέλι) και μια πεζή βιογραφία του Αγίου Γούθλακ, διανθισμένη με έξι ποιήματα:

  • Ανδρέας

  • Οι τύχες των Αποστόλων

  • Ψυχή και Σώμα

  • Το Όνειρο του Σταυρού

  • Ελένη

  • ένα απόσπασμα ενός ομιλητικού ποιήματος


Ιστορία

Το βιβλίο είναι ένα περγαμηνό χειρόγραφο του τέλους του δέκατου αιώνα, που περιέχει ένα σύνολο, ή florilegium, θρησκευτικών κειμένων που προφανώς επιλέχθηκαν για προσωπική έμπνευση. Η σχολαστική γραφή είναι αγγλοσαξονική τετράγωνη μικρογραφία. Βρέθηκε στη βιβλιοθήκη από τον Friedrich Blume, το 1822, και περιγράφηκε για πρώτη φορά στο έργο του Iter Italicum (Stettin, 4 τόμοι, 1824–36). Η παρουσία του τόμου εξηγήθηκε από ένα ξενώνα που εξυπηρετούσε ειδικά Άγγλους προσκυνητές και ιδρύθηκε από τον Jacopo Guala Bicchieri (θ. 1227), επίσκοπο του Vercelli, ο οποίος ήταν παπικός απεσταλμένος στην Αγγλία 1216–1218.


Το Όνειρο του Σταυρού

Το Όνειρο του Σταυρού είναι ένα ονειρικό όραμα στο οποίο ο σταυρός αφηγείται την ιστορία της σταύρωσης. Εδώ ο Χριστός εμφανίζεται ως ένας νεαρός ήρωας-βασιλιάς, σίγουρος για τη νίκη του καθώς σπεύδει να ανέβει στον σταυρό. Αντίθετα, ο ίδιος ο σταυρός (τώρα λερωμένος με αίμα, τώρα επιστρωμένος με πολύτιμους λίθους σαν λειψανοθήκη) νιώθει όλη την αγωνία της σταύρωσης, και ο σωματικός του πόνος είναι υπεραρκετός από τον πόνο της αναγκαστικής του δολοφονίας του νεαρού άρχοντά του.

Το κείμενο προέρχεται από το Βιβλίο Βερτσέλι· ένα μέρος του είναι επίσης σκαλισμένο με ρούνους σε έναν πέτρινο σταυρό του όγδοου αιώνα στο Ρούθγουελ του Ντάμφρισαϊρ, αλλά η επιγραφή μπορεί να είναι μεταγενέστερη από τον ίδιο τον σταυρό.

Η ακριβής ημερομηνία σύνθεσης του «Ονείρου του Σταυρού» είναι άγνωστη, αλλά οι μελετητές γενικά το χρονολογούν στα τέλη του 7ου ή 8ου αιώνα (γύρω στο 700 με 800 μ.Χ.) κατά την αγγλοσαξονική περίοδο.

Η συγγραφή του «Ονείρου του Σταυρού» είναι επίσημα ανώνυμη, αν και ιστορικοί και στυλιστικοί δεσμοί -όπως το λεξιλόγιο που μοιράζονται η Ελένη και ο Χριστός Β- έχουν οδηγήσει ορισμένους μελετητές να αποδώσουν το ποίημα ή την έμπνευσή του στον Αγγλοσάξονα ποιητή Cynewulf του 9ου αιώνα, ενώ παλαιότερες θεωρίες υποδεικνύουν τον Χριστιανό ποιητή Cædmon ή ρουνικούς συσχετισμούς στον Σταυρό Ruthwell του 7ου αιώνα.


Το ποίημα


ΑΚΟΥΣΤΕ! Το πιο εκλεκτό από τα οράματα που θέλω να διηγηθώ,

που ήρθε σαν όνειρο μέσα στη νύχτα,

αφού οι φορείς της φωνής αναπαύονταν.

Μου φάνηκε ότι είδα ένα πολύ θαυμαστό δέντρο

γεννημένο ψηλά, τυλιγμένο από το φως, 5

η πιο λαμπρή από τις ακτίνες. Όλο αυτό το φάρο ήταν

πασπαλισμένο με χρυσό. Πολύτιμοι λίθοι στέκονταν

όμορφο στις γωνιές της γης· υπάρχουν επίσης πέντε

έλαμπε στο άνοιγμα των ώμων. Όλοι εκεί έβλεπαν τον Άγγελο του Θεού.

δίκαιο μέσω του πεπρωμένου Πράγματι, αυτό δεν ήταν η αγχόνη κάποιου κακού, 10

αλλά άγιες ψυχές το είδαν εκεί,

άνδρες πάνω στη γη, και όλη αυτή η μεγάλη δημιουργία.

Θαυμαστή αυτή η ακτίνα νίκης -- και εγώ λερωμένος με αμαρτίες,

με πληγές ντροπής. Είδα το δέντρο της δόξας

τιμημένοι με στολίδια, λάμποντας από χαρές, 15

στολισμένο με χρυσό· πολύτιμοι λίθοι είχαν

τύλιξε επάξια εκείνο το δέντρο του δάσους γύρω του.

Κι όμως μέσα από αυτό το χρυσό κατάλαβα ξεκάθαρα

παλιά διαμάχη των άθλιων, όταν πρωτοξεκίνησε

να αιμορραγεί στη δεξιά του πλευρά. Με τις πιο ταραγμένες θλίψεις, 20

Φοβόμουν αυτό το όμορφο θέαμα. Είδα αυτόν τον καταστροφικό φάρο

στροφές και ράβδισμα: μερικές φορές με νερό βρεγμένο,

μούσκεμα στο αίμα· μερικές φορές με κοσμήματα στολισμένα.

Αλλά ξαπλωμένος εκεί για πολλή ώρα, εγώ,

ταραγμένος, είδε το δέντρο του Θεραπευτή, 25

μέχρι που άκουσα την γλυκιά φωνή του.

Τότε ο Μπεστ Γουντ είπε αυτά τα λόγια:

«Πέρασε πολύς καιρός από τότε—ακόμα το θυμάμαι—»

ότι λαξεύτηκα στο Χολτς Εντ,

μετακινήθηκε από το στέλεχος μου. Δυνατοί δαίμονες με άρπαξαν εκεί, 30

με δούλεψαν για θέαμα· οι καταραμένοι με σήκωσαν

Στους ώμους μου με έφεραν εκεί, και μετά με έστησαν στο λόφο.

αρκετά με έδεσαν οι δαίμονες. Τότε είδα τον Κύριο της ανθρωπότητας

να έρθει με μεγάλο θάρρος όταν θα ανέβηκε πάνω μου.

Τότε δεν τόλμησα να αντιταχθώ στον λόγο του Κυρίου 35

λυγίσει ή σπάσει, όταν είδα τη γη

τα χωράφια τρέμουν. Όλοι οι δαίμονες

Θα μπορούσα να είχα πέσει, αλλά άντεξα.

Ο νεαρός ήρωας γδύθηκε—αυτός, ο Παντοδύναμος Θεός—

δυνατός και γεροδεμένος. Ανέβασε ψηλά την αγχόνη, 40

τολμηρός ενώπιον πολλών, όταν επρόκειτο να αποδεσμεύσει την ανθρωπότητα.

Τρέμωσα όταν αυτός ο Άντρας με αγκάλιασε. Τόλμησα, ακόμα, να μην υποκλιθώ στη γη,

έπεσαν στα χωράφια της γης, αλλά έπρεπε να σταθούν γερά.

Στήν Ρούδα ανατράφηκα. Ύψωσα έναν δυνατό Βασιλιά,

Κύριε των ουρανών, δεν τόλμησε να λυγίσει. 45

Με σκούρα νύχια με πέρασαν μέσα από το σώμα μου: πάνω μου φαίνονται αυτές οι πληγές,

ανοιχτές πληγές από κακία. Δεν τόλμησα να τραυματίσω κανέναν.

Μας κορόιδευαν και τους δύο, εμείς οι δύο μαζί. Ήμουν μούσκεμα στο αίμα.

ξεχύθηκε από την πλευρά εκείνου του Ανθρώπου, αφού το φάντασμα που εγκατέλειψε.

Πολλά έχω γεννήσει σε εκείνον τον λόφο 50

της σκληρής μοίρας. Είδα τον Θεό των δυνάμεων

τεντωμένο σκληρά. Τα σκοτάδια είχαν

τυλιγμένο γύρω από σύννεφα το πτώμα του Βιαστή,

λαμπερή λάμψη· μια σκιά βγήκε έξω,

σκοτάδι κάτω από τον ουρανό. Όλη η κτίση έκλαψε, 55

Η πτώση του βασιλιά θρηνούσε. Ο Χριστός ήταν πάνω στο θρόνο.

Αλλά εκεί ήρθαν πρόθυμοι από μακριά

σε εκείνον τον ευγενή. Τα είδα όλα αυτά.

Πληγώθηκα από θλίψεις, στενοχωρήθηκα, κι όμως έσκυψα στα χέρια των ανθρώπων,

με μεγάλο ζήλο πρόθυμο. Πήραν εκεί τον Παντοδύναμο Θεό, 60

τον σήκωσε από εκείνο το άθλιο μαρτύριο. Αυτοί οι πολεμιστές με εγκατέλειψαν

στέκονταν όλοι αιμόφυρτοι, όλοι τραυματισμένοι από βέλη.

Έβαλαν εκεί τον εξαντλημένο από τα άκρα, να στέκεται δίπλα στο κεφάλι του.

είδαν εκεί τον Κύριο του ουρανού, και ο ίδιος αναπαύθηκε εκεί,

φθαρμένος από εκείνη τη μεγάλη διαμάχη. Τότε του έχτισαν ένα χωμάτινο σπίτι, 65

άντρες μπροστά στα μάτια του φονιά το σκάλισαν από λαμπερή πέτρα,

έβαλαν μέσα του τον Χειριστή των Νικών. Τότε του τραγούδησαν ένα τραγούδι θλίψης,

λυπημένοι το βράδυ, όταν θα ξαναπήγαιναν

με θλίψη από εκείνον τον μεγάλο Κύριο. Αναπαύθηκε εκεί, με μικρή συνοδεία.

Αλλά εμείς εκεί θρηνούσαμε για αρκετό καιρό 70

σταθήκαμε στις θέσεις μας μετά την κραυγή του πολεμιστή

ανέβηκε. Το πτώμα κρύωσε,

δίκαιη ζωή-κατοικία. Τότε κάποιος μας έκοψε

όλα στη γη. Αυτή ήταν μια τρομερή μοίρα!

75 Βαθιά σε ένα λάκκο μας έσκαψε κάποιος. Κι όμως εκεί οι θανάσιμοι του Κυρίου,

φίλοι, έμαθαν για μένα,. . . . . . . . . .

με στόλισε με ασήμι και χρυσό.

Τώρα ίσως ξέρεις, αγαπημένε μου άνθρωπε,

τι εγώ, έργο δυσοίωνων, έχω υπομείνει

από οδυνηρές θλίψεις. Τώρα ήρθε η ώρα 80

όταν θα με τιμήσουν παντού,

άντρες πάνω στη γη, και όλη αυτή η μεγάλη δημιουργία,

θα προσευχηθούν για τον εαυτό τους σε αυτόν τον φάρο. Σε μένα, γιε του Θεού

υπέφερα για λίγο. Γι' αυτό εγώ, ένδοξος τώρα,

ανυψώσου κάτω από τον ουρανό, και μπορώ να θεραπεύσω 85

όποιος από αυτούς που θα με σεβαστούν.

Κάποτε έγινα το πιο σκληρό μαρτύριο,

πιο απεχθή για τους ανθρώπους, πριν από εμένα για αυτούς,

φορείς φωνής, άνοιξε ο σωστός δρόμος της ζωής.

90 Πράγματι, ο Πρίγκιπας της Δόξας, ο Προστάτης του Ουρανού,

με τίμησε, λοιπόν, πάνω από το ξύλο της άρκευθου

Έτσι, η μητέρα του, η ίδια η Μαρία,

Παντοδύναμος Θεός, για όλους τους ανθρώπους,

επίσης έχει τιμήσει πάνω από όλο το γυναικείο είδος.

95 Τώρα σε προστάζω, αγαπημένε μου άνθρωπε,

να λέγης τούτο εις τους ανθρώπους·

ανακάλυψε με λόγια ότι είναι η ακτίνα της δόξας

που υπέφερε ο Παντοδύναμος Θεός

για όλες τις πολλαπλές αμαρτίες της ανθρωπότητας

100 και για τις αρχαίες κακές πράξεις του Αδάμ.

Εκεί γεύτηκε τον θάνατο, κι όμως ο Θεός αναστήθηκε

με τη μεγάλη του δύναμη, βοήθεια στους ανθρώπους.

Έπειτα αναλήφθηκε στον ουρανό. Ξανά ξεκινάει προς τα εδώ

σε αυτή τη Μέση Γη, αναζητώντας την ανθρωπότητα

την Ημέρα της Κρίσης, ο ίδιος ο Κύριος, 105

Παντοδύναμος Θεός, και μαζί του οι άγγελοί του,

όταν κρίνει -- κατέχει τη δύναμη της καταστροφής --

ο καθένας εδώ όπως θα έχει κερδίσει

για τον εαυτό του νωρίτερα σε αυτή τη σύντομη ζωή.

Ούτε μπορεί να υπάρχει κανένας άφοβος 110

για τα λόγια που λέει ο Βιέλντερ.

Ρωτάει μπροστά σε πλήθη πού είναι αυτός

ποιος για όνομα του Θεού θα γευόταν ευχαρίστως

πικρό θάνατο, όπως πριν ανέβει στη δοκό.

Και τότε φοβούνται, και λίγοι σκέφτονται 115

τι μπορούν στην ερώτηση-απάντηση του Χριστού

Ούτε χρειάζεται λοιπόν να φοβάται κανείς ιδιαίτερα

που στο στήθος του φέρει τους καλύτερους φάρους·

αλλά μέσα από εκείνη τη σταύρωση κάθε ψυχή θα

από τη γήινη οδό εισέλθετε στη βασιλεία, 120

που με τον Χειριστή σκέφτεται ακόμα να κατοικήσει.

Προσευχήθηκα τότε σε εκείνη τη δέσμη με χαρούμενο μυαλό,

μεγάλο ζήλο, όπου ήμουν μόνος μου

με μικρή παρέα. Η καρδιά μου ήταν

ωθούμενοι προς τα εμπρός, περίμεναν σε κάθε 125

λαχταρώντας. Για μένα τώρα η ελπίδα της ζωής:

για να μπορέσω να αναζητήσω αυτή τη δέσμη νίκης

μόνος πιο συχνά από όλους τους άντρες,

τιμήστε το καλά. Η επιθυμία μου γι' αυτό

είναι πολύ στο μυαλό μου, και η ελπίδα μου για προστασία 130

επιστρέφει στη στέγη. Δεν έχω πλέον πολλούς

δυνατοί φίλοι σε αυτή τη γη· αυτοί προχωρούν από εδώ

έχουν απομακρυνθεί από τις χαρές του κόσμου, έχουν αναζητήσει τον Βασιλιά της δόξας.

ζουν τώρα στον παράδεισο με τον Υψηλό Πατέρα,

κατοικώ ακόμα στη δόξα, και εγώ ο ίδιος περιμένω 135

κάθε μέρα μου, την ώρα που ο σταυρός του Κυρίου,

που έβλεπα κάποτε εδώ στη γη,

από αυτή τη δανεική ζωή θα με πάρει μακριά

και φέρε με τότε όπου υπάρχει πολλή ευδαιμονία,

χαρά στους ουρανούς, όπου ο λαός του Κυρίου 140

κάθεται σε γιορτή, όπου υπάρχει αιώνια ευδαιμονία·

και βάλε με εκεί που μπορώ μετά

κατοικήστε εν δόξη, καλά με εκείνους τους αγίους

απολαύσεις να απολαύσω. Είθε να είναι φίλος μου

που εδώ στη γη πέθανε νωρίτερα 145

σε εκείνη την αγχόνη για τις αμαρτίες της ανθρωπότητας.

Μας απέλυσε και μας έδωσε ζωή,

ένα ουράνιο σπίτι. Η ελπίδα ανανεώθηκε

με δόξα και αγαλλίαση σε όσους υπέμειναν εκεί καιγόμενοι.

Αυτός ο Υιός ήταν γρήγορος στη νίκη σε εκείνη τη μεγάλη επιχείρηση, 150

με δύναμη και καλή ταχύτητα, όταν αυτός με πολλούς,

ένα τεράστιο πλήθος ψυχών, ήρθε στη βασιλεία του Θεού,

Παντοδύναμος με Έναν Χειριστή: ευδαιμονία στους αγγέλους

και όλοι οι άγιοι—αυτοί που είναι στον παράδεισο

έζησαν για πολύ καιρό στη δόξα -- όταν ήρθε ο Κυρίαρχός τους, 155

Παντοδύναμος Θεός, πού ήταν η πατρίδα του.

ο Αγγλοσάξονας ποιητής του 9ου αιώνα Cynewulf

bottom of page