Μοναχισμός – Η Καρδιά του Κελτικού Χριστιανισμού

Μοναχισμός: Η καρδιά του κελτικού χριστιανισμού

Αν θέλετε να αποτυπώσετε την ιδέα του Κελτικού Μοναχισμού με λέξεις, θα διαπιστώσετε ότι οι ίδιες οι λέξεις φαίνονται ανεπαρκείς. Παλεύω εδώ και εβδομάδες να παρουσιάσω την ουσία αυτού του κινήματος και δεν το βρίσκω πιο εύκολο τώρα από ό,τι όταν ξεκίνησα. Κάθε λέξη που επιλέγω έχει μια αίσθηση πάθους, ζωντάνιας, ενθουσιασμού, έντονης αφοσίωσης, κι όμως ακόμη και αυτές οι υπερβολικές φράσεις δεν καταφέρνουν να αποτυπώσουν την αόριστη φύση του θέματός μου. Το να αποκαλούμε την Κελτική Εκκλησία πλούσια θα ήταν σαν να δημιουργούσαμε μια εικόνα οικονομικού πλούτου που, στην πραγματικότητα, δεν απόλαυσε ποτέ. Το να την αποκαλούμε φτωχή θα ήταν σαν να αδικούσαμε τους διαρκείς θησαυρούς που προίκισε όλους όσους τη συνάντησαν. Ακόμα και η χρήση των λέξεων μοναχός ή μοναχός δημιουργεί εικόνες αρκετά διαφορετικές, για τους περισσότερους από εμάς, από ό,τι πραγματικά συνέβη. Μου μένει η αίσθηση ότι ψάχνω τις σωστές λέξεις, αλλά τις βρίσκω λίγο πέρα από την αντίληψή μου. Φοβάμαι ότι αυτό ακριβώς συμβαίνει όταν προσπαθούμε να αναλύσουμε ή να αναλύσουμε ένα ζωντανό πράγμα.

Είμαι σίγουρος ότι πολλοί από εμάς έχουμε βιώσει την εμπειρία του να είμαστε ερωτευμένοι. Ξέρουμε ότι είμαστε ερωτευμένοι, όμως νομίζω ότι οι περισσότεροι από εμάς θα δυσκολευόμασταν να πούμε ακριβώς γιατί αγαπάμε αυτό το άτομο και όχι κάποιο άλλο. Για μένα, η περιγραφή της Κελτικής Εκκλησίας είναι κάπως έτσι. Την έχω γνωρίσει και την αγαπήσει, αλλά μερικές φορές, δεν μπορώ να πω ακριβώς γιατί.

Τι μπορεί να μας εμπνεύσει αυτή η ομάδα ανθρώπων, περισσότερα από χίλια χρόνια αφότου άφησαν την τελευταία τους πνοή; Τι ψάχνουμε που πιστεύουμε ότι αυτοί οι άνθρωποι μπορούν με κάποιο τρόπο να μας δώσουν; Και, το πιο σημαντικό, τι βρήκαν που τους επέτρεψε να εγκαταλείψουν το σπίτι και την οικογένειά τους για να φέρουν το ευαγγέλιο σε έναν επικίνδυνο, βάρβαρο κόσμο;

Νομίζω ότι το δικό μας προσκύνημα μας έφερε αντιμέτωπους με αυτούς τους αγίους της αρχαιότητας, όχι μόνο επειδή μερικοί από εμάς είμαστε Κέλτες στην καταγωγή, ούτε επειδή μας αρέσει να ακούμε παλιές ιστορίες, σαν παραμύθια από κάποιες απόψεις, αλλά επειδή έχουμε νιώσει βαθιά ότι αυτοί οι Κέλτες Μοναχοί έχουν κάτι ζωτικό να πουν στην Εκκλησία σήμερα, που αντιμετωπίζει και πάλι έναν επικίνδυνο, βάρβαρο κόσμο, που δεν έχει λιγότερη ανάγκη από το Ευαγγέλιο από ό,τι πριν από 1200 χρόνια.

Ελάτε μαζί μου να συναντήσετε αυτούς τους αγίους και, ελπίζω, να αγγίξετε τις καρδιές τους. Αυτό θα είναι ένα προσκύνημα καρδιάς, εισερχόμενοι σε ένα μοναστήρι που εσείς δημιουργήσατε και προετοιμαζόμενοι για την αποστολή στην οποία θα σας στείλει ο Θεός.

Και τώρα: Στα μάτια του Πατέρα που μας δημιούργησε,

Στα μάτια του Υιού που μας αγόρασε,

Στα μάτια του Πνεύματος που μας καθάρισε,

Ας ξεκινήσουμε το ταξίδι μας………..

Ιστορικό και Οργάνωση

Πολύ πριν το Ευαγγέλιο φτάσει στη Βρετανία, οι Κέλτες ζούσαν εδώ και τηρούσαν ορισμένες παραδόσεις που έκαναν τη διάδοση του Ευαγγελίου μεταξύ τους μοναδική.

Γνωρίζουμε τώρα ότι υπήρξε τεράστια μετανάστευση μεταξύ των Κελτών. Κάποτε πιστευόταν ότι μόνο μεγάλες καταστροφές, όπως η πείνα ή η ξηρασία, μπορούσαν να μετακινήσουν τους ανθρώπους από το ένα μέρος στο άλλο, αλλά τώρα βλέπουμε ότι οι Κέλτες φαινόταν να μετακινούνται από το ένα μέρος της κελτικής επικράτειας στο άλλο σχεδόν άσκοπα.

Αυτή η «άσκοπη» περιπλάνηση θα παίξει τόσο σημαντικό ρόλο στην μεταγενέστερη Κελτική Αποστολή που νομίζω ότι αξίζει να το αναφέρουμε τώρα. Επίσης, οι Κέλτες διατηρούσαν «βαρδικές σχολές», με τους «Βάρδους» να είναι η τάξη των Δρυίδων που συνέχιζαν την ιστορία, τη μουσική και τις γενικές γνώσεις του πολιτισμού. Αυτή η μάθηση ήταν εντελώς προφορική και συχνά χρειαζόταν δεκαετίες για να ολοκληρωθεί.

Η αξία αυτών των σχολείων στην Ιρλανδία και τη Βόρεια Βρετανία ήταν τέτοια που οι Κέλτες από τη Γαλλία, την Ισπανία και τη Νότια Αγγλία έστελναν συχνά έναν από τους μεγαλύτερους γιους τους για να εκπαιδευτεί εκεί. Αυτά τα σχολεία και η αφοσίωσή τους στη μάθηση υιοθετήθηκαν από τους εκχριστιανισμένους Κέλτες και αργότερα ήταν υπεύθυνα για έργα τέχνης όπως τα Βιβλία των Κελς και Ντάροου, και τα Ευαγγέλια του Λίντισφαρν. Θα ήταν επίσης υπεύθυνα για τη διατήρηση σχεδόν όλων όσων γνωρίζουμε για τον Κλασικό Κόσμο, αντιγράφοντας τα κείμενα της Ελλάδας και της Ρώμης, εκτός από θρησκευτικά κείμενα, και διατηρώντας αυτά τα χειρόγραφα ασφαλή κατά τη διάρκεια του ταραχώδους Μεσαίωνα.

Όπως είπα, η μάθηση σε αυτά τα σχολεία κατά την προχριστιανική εποχή ήταν εντελώς προφορική. Οι Δρυίδες θεωρούσαν ιερόσυλο να καταγράφουν οτιδήποτε. Ένιωθαν ότι ένα μέρος της ψυχής τους θα αιχμαλωτιζόταν αν υπήρχε γραπτό αρχείο.

Προφανώς, οι σύγχρονοι απόγονοι των Κελτών έχουν ξεπεράσει αυτό το συναίσθημα, καθώς μερικοί από αυτούς είναι οι πιο παραγωγικοί συγγραφείς στον κόσμο.

Η ηγεσία είναι μια άλλη πτυχή της Κελτικής Ζωής που υιοθετήθηκε από την Πρώιμη Κελτική Εκκλησία. (Τώρα, ας αφήσω στην άκρη μια. Όταν μιλάω για τον Κελτικό Μοναχισμό ή την Κελτική Εκκλησία, μιλάω για το ίδιο πράγμα. Στον κελτικό χριστιανικό κόσμο, κάθε εκκλησία ήταν μοναστική. Η ηγεσία παρεχόταν από ηγούμενους που ήταν επίσκοποι και δεν υπήρχε σχεδόν καμία διάκριση μεταξύ του μοναστηριού και της εκκλησίας. Θα το διερευνήσουμε αυτό περισσότερο αργότερα, αλλά ήθελα να βεβαιωθώ ότι δεν μπέρδευα κανέναν με την εναλλάξιμη χρήση των λέξεων εκκλησία και μοναστήρι.)

Αν κάποιος ήταν ηγέτης ενός Κελτικού Χωριού ή φυλετικού οικισμού, αυτό αποτελούσε ένδειξη ότι ο χαρακτήρας, η εκπαίδευση και η απόδοση είχαν όλα συνδυαστεί σε αυτό το άτομο. Αυτό σημαίνει ότι μια χαρισματική μέθοδος χρησιμοποιούνταν για τον προσδιορισμό της ηγεσίας. Με τον ίδιο τρόπο που οι Κέλτες πολεμιστές επέλεγαν τους ηγέτες τους, δηλαδή, με βάση την πραγματική απόδοση στη μάχη, τα χωριά επέλεγαν τους κριτές και τους ιερείς τους με βάση τις πρακτικές επιδείξεις σοφίας και διορατικότητας.

Όταν εμφανίστηκε για πρώτη φορά η Κελτική Εκκλησία, η αξία αυτής της μεθόδου έγινε αμέσως εμφανής. Σε μια χώρα χωρίς σεμινάρια και χωρίς ακόμη χτισμένα καθεδρικά σχολεία, υπήρχαν διαθέσιμες μόνο πρακτικές μαθητείες για την εκπαίδευση των ηγετών κάθε νέας γενιάς. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την επανάληψη των μεθόδων του Κυρίου μας με τους Μαθητές Του.

Οι πρώτοι Κέλτες Χριστιανοί ηγέτες συχνά επέλεγαν δώδεκα νεοσύλλεκτους και τους έπαιρναν μαζί τους στις αποστολές τους. Τελικά, ο καθένας ηγούνταν των δικών του αποστολών, με δώδεκα ακόμη μαθητές. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πολύ εξατομικευμένες «θεολογίες», καθώς κάθε ηγέτης της εκκλησίας εκπαιδεύτηκε μόνο από έναν άλλο ηγέτη, ο καθένας με ελλιπείς πληροφορίες.

Στην πραγματικότητα, υπήρχαν τεράστιες διαφορές στην προσέγγιση μεταξύ όλων των Κελτών ιεραποστόλων, αλλά προφανώς, και ευτυχώς, υπήρχε μεγάλη συμφωνία σχετικά με τις ουσιώδεις αλήθειες του Ευαγγελίου.

Ένα άλλο σχόλιο μπορεί να είναι χρήσιμο σε αυτό το σημείο. Όταν μιλάμε για την Κελτική Εκκλησία, ή ακόμα και για ένα συγκεκριμένο μέρος της, όπως η Πρώιμη Ιρλανδική Εκκλησία ή η Πρώιμη Νορθουμβριανή Εκκλησία, είναι πολύ σημαντικό να μην τις σκεφτόμαστε όπως σκεφτόμαστε τις σύγχρονες εκκλησίες μας.

Αν επισκεπτόμουν δέκα Αγγλικανικές Εκκλησίες την ίδια Κυριακή, θα άκουγα σχεδόν τις ίδιες προσευχές, αναγνώσματα και θα βίωνα ένα πολύ παρόμοιο είδος λατρείας. Αυτό δεν σημαίνει ότι ορισμένες εκκλησίες δεν είναι πιο «ζωντανές» από άλλες, μόνο ότι οι μορφές είναι συνήθως αρκετά παρόμοιες.

Από την άλλη πλευρά, από όσα γνωρίζουμε για τις Πρώιμες Κελτικές Εκκλησίες, δεν υπάρχει καμία ένδειξη ομοιομορφίας στις λειτουργίες τους. Συχνά κάθε τοπικός ηγούμενος συνέθετε τις προσευχές που χρησιμοποιούνταν για τη λατρεία. Συχνά ολόκληρη η λειτουργία για τη Θεία Κοινωνία άλλαζε και υιοθετούνταν μια νέα ως αποτέλεσμα της συνεισφοράς κάποιων περιοδευόντων προσκυνητών. Δυστυχώς, πολλές από αυτές τις προσευχές και λειτουργίες έχουν χαθεί για εμάς και μόνο οι απόηχοί τους βρίσκονται στις λειτουργίες των κελτικών τόπων κατά τον Ύστερο Μεσαίωνα.

Το σκηνικό για όλη αυτή τη δραστηριότητα μπορεί να ονομαστεί Κέλτικα. Αυτό είναι το όνομα που δανείστηκε από τον Ηρόδοτο τον Έλληνα ιστορικό, ο οποίος περιγράφει την απέραντη έκταση της Κέλτικας.

Την εποχή που περιγράφουμε, η Κέλτικα αποτελείται από τη Νοτιοδυτική Βρετανία, την Ουαλία, τη Σκωτία, τη Νορθουμβρία, την Ιρλανδία, το Μαν και τη Βρετάνη. Πριν από την κατάκτησή τους από τους Ρωμαίους, οι Κέλτες κατείχαν το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης βόρεια της Ιταλίας. Εκτείνονταν από τη Μικρά Ασία, όπου το Ευαγγέλιο έφτασε για πρώτη φορά στους Κέλτες στη Γαλατία (Γαλατία = πατρίδα των Γαλατών· Γάλλοι = Κέλτες) μέχρι δυτικά μέχρι τις ακτές του Ατλαντικού, όπου εξακολουθούν να διαμένουν τα απομεινάρια του Κέλτικου λαού.

Σε όλη αυτή την περιοχή, υπήρχαν μόνο δύο κελτικές γλωσσικές ομάδες, η μία συγγενική με τη σύγχρονη ιρλανδική και η άλλη συγγενική με τη σύγχρονη ουαλική, επομένως πολλοί από αυτούς τους απομακρυσμένους Κέλτες μπορούσαν παρόλα αυτά να επικοινωνούν μεταξύ τους.

Καθώς οι άποικοι έφταναν στη Βρετανία από τη Ρώμη, έφεραν και τη νεοαποκτηθείσα Πίστη τους. Δεν γνωρίζουμε ακόμη με βεβαιότητα πότε το Ευαγγέλιο έφτασε στη Βρετανία με οποιονδήποτε ουσιαστικό τρόπο, αλλά γνωρίζουμε ότι ήταν πολύ νωρίς στη ζωή της εκκλησίας.

Μέχρι το έτος 314 μ.Χ., υπήρχαν τουλάχιστον τρεις Κέλτες Βρετανοί Επίσκοποι που εκπροσωπούσαν τη Βρετανία σε μια Εκκλησιαστική Σύνοδο στην Αρλ της Γαλλίας. Ένα τόσο πρώιμο ξεκίνημα για την Κελτική Εκκλησία εξηγεί ορισμένες από τις μεταγενέστερες μοναδικότητές της. Εκείνη την εποχή, για παράδειγμα, η Σύνοδος της Νίκαιας δεν είχε ακόμη πραγματοποιηθεί. Αυτό σημαίνει ότι η «Μεγάλη Εποχή της Εκκλησιαστικής Ομοιομορφίας» δεν είχε ακόμη ξεκινήσει.

Στις πρώτες ημέρες της Χριστιανικής Εκκλησίας, η πίστη αναγνωριζόταν από πράξεις. Αυτές οι πράξεις μπορούσαν να είναι πράξεις μαρτυρίας, ευαγγελισμού, διακονίας ή ακόμα και μαρτυρίου. Καθώς η εκκλησία μεγάλωνε σε αριθμητική δύναμη και μάλιστα γινόταν «νόμιμη» υπό τον Κωνσταντίνο, αυτές οι διακριτικές πράξεις ήταν όλο και λιγότερο σημαντικές.

Τώρα, αν θέλαμε να βεβαιωθούμε ότι κάποιος ήταν Χριστιανός, έπρεπε να τον πείσουμε να συμφωνήσει σε έναν τύπο που να περιγράφει την πίστη του. Δεν είμαι κατά των Συμβόλων στην πιο αγνή τους έννοια, αλλά κάτι προέκυψε από αυτό το κίνημα ορισμού του Χριστιανισμού που επηρέασε άσχημα τους Κέλτες φίλους μας εδώ στη Βρετανία.

Αφού κατάφερε ολόκληρη η εκκλησία να συμφωνήσει σε μια δογματική θέση, ήταν μόνο ένα μικρό άλμα για να απαιτηθούν πανομοιότυπες πρακτικές καθώς και πεποιθήσεις. Εκεί ξεκίνησαν τα προβλήματα για την Κελτική Εκκλησία.

Η Κελτική Διαμάχη

Για αρκετές εκατοντάδες χρόνια, η Κελτική Εκκλησία είχε σημειώσει μεγάλη επιτυχία στην αποστολή της να ευαγγελίσει τη Βόρεια Βρετανία. Ολόκληρο το νησί της Βρετανίας είχε κατά κάποιο τρόπο φτάσει στο Ευαγγέλιο χάρη στο έργο μοναχών από την Αϊόνα. Δεν είναι γνωστό με βεβαιότητα πότε ακριβώς η Αϊόνα ιδρύθηκε για πρώτη φορά ως προκεχωρημένο φυλάκιο του Χριστιανισμού, αλλά ο ρόλος της από την εποχή του Κολούμπα είναι σίγουρα γνωστός.

Ο Κολούμπα βρισκόταν σε αυτοανακηρυγμένη εξορία από την πατρίδα του, την Ιρλανδία, κάτι που συνέβη για διάφορους λόγους, όπως μετάνοια για ένα άδικο, πιθανώς φόνο, ενοχή για κάποια άγνωστη συναλλαγή, ντροπή για την πατρικιακή του οικογένεια ή αποφυγή διαμάχης μεταξύ κορυφαίων οικογενειών. Όποιοι και αν ήταν οι πραγματικοί λόγοι, ο Κολούμπα, που οι Ιρλανδοί αποκαλούσαν επίσης Κολούμπκιλλ, ξεκίνησε για το Νησί της Αϊόνα το 563 με δώδεκα συνταξιδιώτες. Αυτό επρόκειτο να έχει μεγάλη σημασία για την Εκκλησία της Νορθουμβρίας, αφού μόλις εξήντα χρόνια αργότερα, το 635, ο Άινταν έφυγε από την κοινότητα στην Αϊόνα για να αρχίσει να εργάζεται στη Νορθουμβρία και, κατά συνέπεια, ίδρυσε τη Μοναστική Κοινότητα στο Λίντισφαρν, όπου, όπως όλοι γνωρίζουμε, υπηρέτησε ως ο πρώτος Ηγούμενος της.

Η σύνδεση με την Ιόνα και την Ιρλανδία αποκτά ελαφρώς μεγαλύτερη σημασία όταν λάβουμε υπόψη τα γεγονότα που ακολουθούν. Όπως έχω πει, η πρώιμη Κελτική Εκκλησία άκμαζε σε μια εποχή που κανένα άλλο είδος χριστιανικού κινήματος δεν είχε φτάσει με επιτυχία στη Βόρεια Βρετανία. Όταν, τον έβδομο αιώνα, ένα άλλο ιεραποστολικό κίνημα έφτασε στη Νορθουμβρία, σημειώθηκε μια αναπόφευκτη σύγκρουση.

Ενώ η Εκκλησία στη Βρετανία απολάμβανε την ανεξαρτησία και τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της, η ηπειρωτική εκκλησία είχε αναπτυχθεί όλο και περισσότερο. Όταν η Ρώμη εγκαθίδρυσε μια ιεραποστολή στην Αγγλία, το 597, ο Αυγουστίνος έφερε μια πολύ διαφορετική αντίληψη για την εκκλησία στο Καντέρμπουρι. Αυτή η εκκλησία δεν αποδέχτηκε την πιθανότητα η Κελτική Εκκλησία να συνεχίσει να λειτουργεί στη δική της σφαίρα χωρίς να υπάγεται στην εξουσία και τη δομή της ρωμαϊκής οργάνωσης. Αυτή η δυσκολία δεν οφειλόταν σε κάποιο δογματικό πρόβλημα, αλλά μάλλον σε κάποιες απλώς εξωτερικές παραδόσεις.

Στα τριακόσια χρόνια πριν από αυτή την εποχή, είχαν προκύψει διαφωνίες σχετικά με τη σωστή ημερομηνία για το Πάσχα. Δεδομένου ότι αυτή βασίζεται σε έναν υπολογισμό του σεληνιακού έτους σε σύγκριση με το ηλιακό έτος, διαφορετικοί υπολογισμοί θα οδηγήσουν σε διαφορετικές ημερομηνίες. Η μέθοδος που χρησιμοποιούσε η Κελτική Εκκλησία θεωρούνταν ξεπερασμένη και απαράδεκτη. Έφτασε στο αποκορύφωμά της, όπως συμβαίνει συχνά με αυτά τα πράγματα, μόνο όταν επηρέασε μια βασιλική οικογένεια.

Τελικά, ο βασιλιάς Όσγουι της Νορθουμβρίας ασπάστηκε τον Χριστιανισμό μέσω της διακονίας του Άινταν, διατηρώντας έτσι τις Κελτικές Παραδόσεις και το ημερολόγιο, αλλά η σύζυγός του, βασίλισσα Ίανφλεντ, έγινε Χριστιανή μέσω της αποστολής του Παυλίνου, που συνδέεται με τη ρωμαϊκή αποστολή του Αυγουστίνου. Αυτό την έκανε να γιορτάζει τις χριστιανικές γιορτές, ιδιαίτερα το Πάσχα, σύμφωνα με το ρωμαϊκό πρόγραμμα.

Ο Βέδας ο Σεβάσμιος μας λέει: «Η Βασίλισσα με τους οπαδούς της τήρησε το Πάσχα όπως στο Κεντ... Όταν ο Βασιλιάς τελείωσε τη νηστεία της Σαρακοστής και γιόρταζε το Πάσχα, η Βασίλισσα και η παρέα της συνέχισαν τη Σαρακοστή, όντας μόνο την Κυριακή των Βαΐων».

Αυτή η κατάσταση οδήγησε στην ανάγκη για αποφασιστική δράση με τρόπο που καμία προηγούμενη προσπάθεια συμμόρφωσης δεν είχε επιτευχθεί. Όταν συγκλήθηκε σύνοδος στο Γουίτμπι, το 663, το συμπέρασμα είχε ήδη καθοριστεί. Καμία περιφερειακή εκκλησία δεν μπορούσε να θέσει τις δικές της παραδόσεις πάνω ή δίπλα στις Παγκόσμιες Παραδόσεις της Εκκλησίας. Από αυτή τη στιγμή, η μοίρα της Κελτικής Εκκλησίας είχε πραγματικά αποφασιστεί. Όλες οι εκκλησίες ήταν υποχρεωμένες να συμμορφωθούν με τους εκπροσώπους της Ρώμης στο Καντέρμπουρι, και όλες οι λειτουργίες και τα ημερολόγια έπρεπε επίσης να συμμορφωθούν.

Αυτό νομοθετήθηκε το 663, αλλά θα περνούσαν έως και 500 χρόνια πριν σβηστούν τα περισσότερα ίχνη της Κελτικής Εκκλησίας. Γιατί να προκαλείται τέτοια οργή για ένα τόσο ασήμαντο πράγμα όπως μια ημερομηνία; Λοιπόν, η απάντηση πηγαίνει πολύ πιο βαθιά από ό,τι όταν έπρεπε να γιορτάζεται το Πάσχα.

Στην ουσία του, το ζήτημα αφορά την ιεραρχία. Αν η Κελτική Εκκλησία μπορούσε να διεκδικήσει ανεξάρτητες αποφάσεις για τις αργίες της, και ίσως για κάποια άλλα δευτερεύοντα ζητήματα, όπως η εμφάνιση των μοναχών της ή η επιλογή της Λειτουργίας, τότε ίσως να επαναστατούσε εναντίον της Εκκλησίας και σε πιο σημαντικά ζητήματα. Αν, για παράδειγμα, η Ρωμαϊκή Εκκλησία επέβαλε ποινή αφορισμού για κάποια πολιτική αφοσίωση, τότε μια εκκλησία που δεν είναι σύμμαχος της Ρώμης θα μπορούσε να αγνοήσει μια τέτοια απαγόρευση.

Στην πραγματικότητα, αυτό ακριβώς συνέβη, ή τουλάχιστον φημολογείται ότι συνέβη κατά την εποχή του Ροβέρτου του Μπρους. Όλη η Σκωτία κηρύχθηκε αφορισμένη και η στέψη του Ροβέρτου ως εκ τούτου άκυρη, όταν, από το πουθενά, Κέλτες μοναχοί και ιερείς εμφανίστηκαν για να προσφέρουν καθαγίαση για το στέμμα του Ροβέρτου και Θεία Κοινωνία για τον λαό του. Αυτό ενθάρρυνε έντονα τον σκωτσέζικο λαό στον αγώνα του για ανεξαρτησία.

Σε πολλά μέρη της Κελτικής Βρετανίας, οι Μοναχοί και οι Ηγούμενοι απλώς αγνόησαν αυτές τις νέες εντολές από τη Ρώμη, αλλά τελικά όλη η Βρετανία συμμορφώθηκε με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Ένας από τους τρόπους που επιλέχθηκαν ήταν πνευματικά και πολιτικά σκόπιμος. Όλες οι τοποθεσίες των Κελτικών Μοναστηριών προσφέρθηκαν τελικά σε άλλες μοναστικές ομάδες, όπως μοναχούς από το Κλυνύ, πολλούς Οίκους Βενεδικτίνων, Κιστερκιανούς, Αυγουστινιανούς και άλλους. Αυτό δημιούργησε την εντύπωση ότι υποστήριζε το μοναστικό έργο αυτών των τόπων, αλλά χρησίμευσε στην αντικατάσταση των Κελτικών Παραδόσεων που ήταν υπεύθυνες για την καθιέρωση του έργου.

Ο παράγοντας που αγνοείται σε οποιαδήποτε νομοθεσία περί πνευματικότητας είναι ότι τα ζωντανά όντα αναπαράγονται. Ακριβώς επειδή οι Κέλτες μοναχοί ενσάρκωσαν μια ζωτική πτυχή του Χριστιανισμού, εξακολουθούμε να γνωρίζουμε το έργο και τη διακονία τους. Πολλοί άνθρωποι θα ήθελαν να επικεντρωθούν μόνο στους τρόπους με τους οποίους αυτοί οι πρωτόγονοι Χριστιανοί διέφεραν από την υπόλοιπη Εκκλησία με προβληματικούς τρόπους, αλλά εγώ θα προτιμούσα να μάθω για τους τρόπους που τους οδήγησαν στη Ζωή.

Θα μπορούσαμε να αφιερώσουμε πολύ χρόνο σε μερικές από τις ιδιαίτερες τελετές τους, για παράδειγμα ότι πολλοί Κέλτες κληρικοί δεν ήταν άγαμοι, αλλά ζούσαν σε μοναστική κοινότητα με τις συζύγους και τα παιδιά τους. Ας δούμε όμως καλύτερα τον τρόπο ζωής και την αφοσίωση που επέλεξαν αυτοί οι ιδιόρρυθμοι άνθρωποι.

Η ζωή σε ένα κελτικό μοναστήρι

Αν βρεθείτε με κάποιο τρόπο πίσω στον έβδομο αιώνα εδώ στη Νορθουμβρία, ίσως να προσπαθήσετε να βρείτε ένα μοναστήρι, αλλά καλύτερα να μάθετε τι να ψάξετε.

Αρχικά, είναι πιθανό ότι υπήρχαν λίγα πέτρινα κτίρια στη Νορθουμβρία εκείνη την εποχή, επομένως η αναζήτηση ενός σύγχρονου «αρχαίου» αβαείου πιθανότατα δεν θα σας οδηγήσει πουθενά. Ακόμα και τα κάστρα ήταν ως επί το πλείστον κατασκευασμένα από ξύλο και πασπαλισμένα με λάσπη εκείνη την εποχή. Για να βρείτε μια πέτρινη εκκλησία ή αβαείο, ίσως χρειαστεί να πάτε μέχρι το Γιορκ. Ωστόσο, θα μπορούσατε να ρωτήσετε οποιονδήποτε κατά μήκος του Μεγάλου Παράκτιου Δρόμου (δηλαδή του Α1) πού θα βρείτε μερικούς Χριστιανούς μοναχούς και αναμφίβολα θα κατευθυνθείτε προς τον νέο οικισμό στο Λίντισφαρν.

Φτάνοντας στο Άγιο Νησί, ναι, είχε ήδη αυτό το όνομα, θα εντοπίσετε το μοναστήρι ως έναν μικρό κύκλο από ξύλινες καλύβες με ένα μεγαλύτερο ορθογώνιο κτίριο στο ένα άκρο. Αυτό το κτίριο θα χρησίμευε ως παρεκκλήσι και αίθουσα συγκεντρώσεων, μέχρι να μπορέσει να ανεγερθεί ένα μεγαλύτερο, πιο μόνιμο κτίριο. Κάθε μοναχός ζούσε στη δική του καλύβα ή κελί, περισσότερο σαν ερημίτες σε μια ομάδα παρά σαν αδέρφια σε μια οικογένεια.

Αυτό συνέβαλε στην ανάγκη κάθε μοναχού για μοναξιά και ιδιωτικότητα, αλλά σε αντίθεση με τους ερημίτες, έδωσε την ευκαιρία για στενή αλληλεπίδραση κατά τις Ώρες και κατά τις ώρες των γευμάτων, μερικά από τα οποία τελούνταν κοινά.

Υπάρχουν πολύ λίγες πληροφορίες σχετικά με τη φύση της μοναστικής ημέρας εκείνη την εποχή. Γνωρίζουμε, για παράδειγμα, ότι οι Ώρες τηρούνταν από τους Κέλτες Χριστιανούς και ότι όλοι συμμετέχουν πλήρως στις εορτές αυτών των Ωρών, αλλά δεν γνωρίζουμε ποιες προσευχές ή κείμενα χρησιμοποιούνταν. Αυτή είναι μια θλιβερή απώλεια, καθώς τα αποκόμματα πληροφοριών που έχουμε και τα ίχνη των Κελτικών προσευχών που έχουν διασωθεί σε προσαρμοσμένη μορφή στην Ιρλανδία και τα Χάιλαντς έχουν αποτελέσει πηγή μεγάλης ευλογίας για όποιον τις συναντά. Το αρχικό Λειτουργικό πρέπει να ήταν πράγματι ένα εμπνευσμένο έργο!

Αυτές οι καθημερινές λειτουργίες τηρούνταν τουλάχιστον τρεις, και πιθανώς έξι, φορές την ημέρα. Δεδομένου ότι οι «επιχειρηματίες» απαλλάσσονταν από τις κουραστικές υποχρεώσεις της παρακολούθησης της Λειτουργίας, υπήρχε η σύσταση να απαγγέλλουν τις προσευχές στην καρδιά τους, όπου κι αν τους οδηγούσε η δουλειά τους. Τα λίγα ίχνη και τα επιζώντα αυτών των προσευχών που γνωρίζουμε βρίσκονται σε βιβλία όπως το Carmina Gaedelica της Σκωτίας και σε ορισμένα από τα μαρτυρολόγια Ιρλανδών μοναχών, γραμμένα στα παλαιοιρλανδικά. Αυτά σταδιακά αποκρυπτογραφούνται, επομένως το μέλλον τουλάχιστον επιφυλάσσει την προοπτική περισσότερων πληροφοριών σχετικά με αυτές.

Για τη μορφή και το κείμενο της Θείας Κοινωνίας, βασιζόμαστε και πάλι σε λίγες πηγές, καμία από τις οποίες δεν είναι τόσο παλιά όσο θα θέλαμε. Στο Βιβλίο των Ελαφιών και στο Μισάλ του Στόου, έχουμε σκιές, αν όχι την ουσία, της Κελτικής Λειτουργίας. Αυτή η λειτουργία έχει μεταφραστεί εν μέρει από τον RC West για το SPCK, αλλά τόσες πολλές προσευχές έχουν συντομευτεί ή επιμεληθεί από αυτόν, που νομίζω ότι χρειάζεται ακόμη να γίνει μια ολόκληρη μετάφραση.

Για όσους από εσάς διαβάζετε λατινικά, ολόκληρο το κείμενο του Stowe Missal βρίσκεται στο υπέροχο βιβλίο του FE Warren, «Η Λειτουργία και το Τελετουργικό της Κελτικής Εκκλησίας». Ελπίζω να μεταφράσω μερικά από αυτά τα πράγματα μόνος μου, αλλά θα χρειαστούν μερικοί μήνες, αν όχι χρόνια, μέχρι να βρω χρόνο. Προχωρώντας από το επίσημο στο ανεπίσημο, μπορούμε να εξετάσουμε τον τρόπο ζωής ενός επισκέπτη ή μέλους μιας από αυτές τις κοινότητες.

Το πρώτο πράγμα που σκέφτομαι όταν σκέφτομαι τον μοναχισμό είναι η ιδέα της υπακοής. Η όλη έννοια του μοναστηριού φαίνεται να υπονοεί υποταγή σε έναν ηγούμενο. Αυτό υπονοεί περαιτέρω έναν κανόνα που πρέπει να ακολουθείται, καθώς κανένας ηγούμενος δεν θα μπορούσε να έχει τον χρόνο να αποφασίζει για τις δραστηριότητες κάθε μοναχού ξεχωριστά. Αν και δεν διαθέτουμε Κανόνα για τους Κέλτες Μοναχούς στη Βρετανία κατά την ίδρυση του Lindisfarne, έχουμε αρκετά έγγραφα που σχετίζονται με την Κελτική Μοναστική Ζωή στην Ιρλανδία και στην Ηπειρωτική Ευρώπη περίπου την ίδια εποχή.

Αυτοί οι «Κανόνες» και οι «Μετανοίες» περιγράφουν όχι μόνο την πειθαρχία που αναμένεται από ένα πλήρες μέλος, αλλά και τις συνακόλουθες τιμωρίες για παραβάσεις. Ελπίζω ότι ένα σύντομο παράδειγμα θα είναι αρκετό για να δείξει την ένταση της αφοσίωσης που αναμένεται από αυτούς τους μοναχούς.

Από τον «Κανόνα του Κολουμπάνου»: Ηπειρωτικός του 7ου αιώνα

Ας είναι φτωχό το φαγητό των μοναχών και να λαμβάνεται το βράδυ, έτσι ώστε να αποφεύγεται η κορεσμός, και το ποτό τους έτσι ώστε να αποφεύγεται η μέθη, ώστε να διατηρείται η ζωή και να μην βλάπτεται (η ψυχή τους): λαχανικά, φασόλια, αλεύρι ανακατεμένο με νερό, μαζί με ένα μικρό καρβέλι, για να μην επιβαρύνεται το στομάχι και να συγχέεται ο νους. Διότι, πράγματι, όσοι επιθυμούν αιώνιες ανταμοιβές πρέπει να σκέφτονται μόνο τη χρησιμότητα και τη χρήση. Η χρήση της ζωής πρέπει να είναι μετριοπαθής, όπως ακριβώς πρέπει να είναι μετριοπαθής και ο κόπος, αφού αυτή είναι η αληθινή διακριτικότητα, ώστε η δυνατότητα πνευματικής προόδου να διατηρείται με μια εγκράτεια που τιμωρεί τη σάρκα. Διότι αν η αποχή υπερβαίνει το μέτρο, θα είναι κακία και όχι αρετή· γιατί η αρετή διατηρεί και περιέχει πολλά αγαθά. Επομένως, πρέπει να νηστεύουμε καθημερινά, όπως ακριβώς πρέπει να τρέφουμε καθημερινά.

Από τις «Μετανοητικές Περιοχές του Βίνιαν»: Ιρλανδία του 7ου αιώνα

1: Αν κάποιος αμαρτήσει με τη σκέψη στην καρδιά του και αμέσως μετανοήσει, ας χτυπήσει το στήθος του και ας ζητήσει συγχώρεση από τον Θεό, και έτσι θα είναι υγιής.

3: Αν, ωστόσο, έχει σκεφτεί το κακό και έχει σκοπό να το πράξει και δεν έχει καταφέρει να το πράξει, επειδή του έχει λείψει η ευκαιρία, είναι η ίδια αμαρτία αλλά όχι η ίδια μετάνοια. Για παράδειγμα, αν είχε σκοπό να πορνεύσει ή να φονεύσει, έχει ήδη διαπράξει, με την πρόθεσή του, την αμαρτία στην καρδιά του, την οποία δεν ολοκλήρωσε με πράξη. Αν όμως μετανοήσει γρήγορα, μπορεί να βοηθηθεί. Η μετάνοιά του είναι η εξής: για μισό χρόνο θα μετανοεί με ένα επίδομα ψωμιού και νερού, και θα απέχει από κρασί και κρέας για έναν ολόκληρο χρόνο.

Ελπίζω αυτά τα παραδείγματα να διευκρινίζουν την ένταση της μοναστικής δέσμευσης. Οι εποχές ήταν παρόμοιες με τις δικές μας, καθώς η ηθική ήταν ουσιαστικά ανύπαρκτη έξω από την εκκλησία.

Αυτά τα μετανοητικά κείμενα καταγράφουν στη συνέχεια τις κατάλληλες τιμωρίες για κλοπή, μέθη, μαγεία, πορνεία, έκτρωση, φόνο, απληστία και η λίστα συνεχίζεται. Νομίζω ότι είναι διασκεδαστικό να σκεφτόμαστε το γεγονός ότι αυτές ήταν τιμωρίες για τους μοναχούς που έκαναν λάθη! Μπορώ μόνο να αναρωτηθώ τι είδους αμαρτίες διέπρατταν όσοι δεν είχαν πρότυπα! Ήταν σχεδόν απαραίτητο να τηρηθεί ένα ηθικό πρότυπο, αλλά παρόλο που το εύρημα της αυστηρότητας μπορεί να μην αποκαλύπτει έλεος, μας λένε από πολλές ανέκδοτες ιστορίες αυτών των πρώιμων αγίων ότι πράγματι μπορούσαν να δείξουν μεγάλο έλεος όταν οι περιστάσεις υπέδειξαν την ανάγκη.

Τα μαθήματα που μπορούμε να πάρουμε

Σε μια τόσο σύντομη περίληψη, αναγκάστηκα να παραλείψω πολύ περισσότερα από όσα θα μπορούσα να συμπεριλάβω. Λυπάμαι που δεν γνώρισα καλύτερα το κοινό μου, καθώς μπορεί άθελά μου να σας είπα πολλά πράγματα που ήδη γνωρίζετε και να μην σας είπα αυτό που χρειάζεστε. Ελπίζω ότι κάτι εδώ θα αποδειχθεί χρήσιμο τουλάχιστον για να σας ενθαρρύνει να ερευνήσετε περαιτέρω τη ζωή και την πνευματικότητα των πατέρων και των μητέρων μας στην Πίστη. Υποθέτω ότι θα γνωρίσετε πολλούς Κέλτες αγίους και τόπους, ας πούμε, από πρώτο χέρι, αφού ζείτε και εργάζεστε εκεί όπου έλαβαν χώρα αυτές οι ιεραποστολές. Σας ζηλεύω την εγγύτητά σας σε αυτούς τους Αγίους Τόπους, αλλά μοιράζομαι μαζί σας μια εγγύτητα με τον Άγιο Τόπο.

Αν μάθουμε μόνο για την Πίστη αυτών των πρώτων προσκυνητών, θα έχουμε χάσει το πιο ουσιώδες μέρος της ιστορίας τους. Η μεγαλύτερη αξία τους για μένα έγκειται στο ότι κοιτάμε μαζί τους προς Αυτόν που μας εμπνέει και τους δύο. Ίσως αυτή η ιδιόμορφη πτυχή της Κελτικής Τέχνης να μου θυμίζει περισσότερο αυτή την ανάγκη.

Οι περισσότεροι από εσάς, είμαι σίγουρος ότι έχετε δει διακοσμημένους Κελτικούς Σταυρούς. Μερικοί από αυτούς είναι χαραγμένοι με μοτίβα που ονομάζονται κέλτικοι κόμποι, ενώ άλλοι έχουν φιγούρες από τη φύση ή τα Ευαγγέλια που καλύπτουν την επιφάνειά τους. Το ενδιαφέρον για μένα είναι ότι μπορείτε να κοιτάξετε και τα δύο ταυτόχρονα. Δηλαδή, ακόμα και όταν «εστιάζετε» στη διακόσμηση, έχετε πάντα κατά νου ότι πρόκειται για σταυρό. Όταν «εστιάζετε» στον σταυρό, ακόμη και η διακόσμηση σας υπενθυμίζει ότι είναι εκεί.

Σας ζητώ να κάνετε το ίδιο και με τους μοναχούς από το Κελτικό παρελθόν μας. Καθώς κοιτάτε αυτούς τους ανθρώπους, βρείτε την «εστίαση» που σας επιτρέπει να κοιτάτε ταυτόχρονα τον Χριστό. Τότε, θα έχουμε απορροφήσει την αντανάκλαση που νομίζω ότι ήθελαν να δούμε.