Ο Άγιος Αντομνάν και ο «Νόμος του Αθώου»

Το παραπάνω δραματικό απόσπασμα προέρχεται από το Vita Sancti Columbae , τη ζωή του Αγίου Κολούμπα, που αφηγείται τη συνάντησή του με ένα τεράστιο θηρίο κοντά στο Λοχ Νες. Ωστόσο, αυτή η ανάρτηση δεν αφορά τον Κολούμπα, αλλά τον συγγραφέα του παραπάνω αποσπάσματος, τον Άγιο Αντομνάν, ο οποίος δημιούργησε έναν νόμο που έχει χαρακτηριστεί ως η «πρώτη Σύμβαση της Γενεύης».

Ο Άγιος Αντόμναν ήταν (από το 679 έως το 704) ο ένατος ηγούμενος της Ιόνα μετά τον ιδρυτή της, Άγιο Κολούμπα (Colum Cille). Καταγράφεται για πρώτη φορά στα χρονικά το 687 μ.Χ. ως επιδιώκων την απελευθέρωση αιχμαλώτων που είχαν συλληφθεί σε μια επιδρομή του ετεροθαλή αδελφού του Άλντφριθ, βασιλιά της Νορθουμβρίας. Ενώ βρισκόταν εκεί, παρουσίασε το βιβλίο του De Locis Sanctis (Σε Άγιους Τόπους) στον βασιλιά. Το βιβλίο είναι μια αφήγηση των ταξιδιών στους Αγίους Τόπους ενός Γαλάτη επισκόπου Αρκούλφου και των ιερών τόπων εκεί, συμπληρωμένη από την έρευνα του Αντόμναν στη βιβλιοθήκη της Ιόνα.

Ο Νόμος του Αντομνάν/Adomnán (Cáin Adomnáin) έχει ονομαστεί «πρώτη σύμβαση της Γενεύης» επειδή συντάχθηκε για να προστατεύσει τους αμάχους στον πόλεμο. (Ο Cain αναφέρεται σε νομοθεσία ή καταστατικό, όπως αυτό που θα ψήφισε ένας βασιλιάς στο τάμα του, σε αντίθεση με τον νόμο Brehon που βασίζεται στο προηγούμενο.) Ο Άγιος Αντομνάν κατάφερε να πετύχει την αποδοχή του νόμου (τον οποίο ο ίδιος ονόμασε Lex Innocentium ή Νόμο των Αθώων) και την εγγύηση από σαράντα κληρικούς ηγέτες, συμπεριλαμβανομένων όλων των ανώτερων, και πενήντα έναν κοσμικούς ηγέτες, συμπεριλαμβανομένου του Υψηλού Βασιλιά, όλων των άλλων σημαντικών Ιρλανδών βασιλιάδων, καθώς και δύο βασιλιάδων από τη Σκωτία. (Το κείμενο του νόμου σώζεται σε μεταγενέστερα αντίγραφα, διαθέσιμα εδώ από την παράγραφο 28, ξεκινώντας με τον κατάλογο των εγγυητών, με τις ακόλουθες διατάξεις.)

Αυτός ο νόμος ήταν πραγματικά καινοτόμος στο ιρλανδικό πλαίσιο. Τα πρόστιμα ήταν η συνήθης τιμωρία για το έγκλημα, με τα πρόστιμα να καθορίζονται με βάση τη θέση του τραυματία στην κοινωνία. Βασιλιάς, άρχοντας, κληρικός και ποιητής ήταν υψηλόβαθμοι, ενώ οι ελεύθεροι και οι ανελεύθεροι βρίσκονταν στο κάτω μέρος. Το χτύπημα μιας γυναίκας ή ενός παιδιού συνεπαγόταν και πάλι μικρότερο πρόστιμο, καθώς τα εξαρτώμενα μέλη ενός άνδρα (σύζυγοι, κόρες που ζούσαν στο σπίτι, γιοι που δεν είχαν ακόμη ενηλικιωθεί) συνήθως είχαν τιμή τιμής ίση με το μισό της τιμής τιμής του άνδρα. Το νόμισμα στο οποίο εκφράζονταν τα πρόστιμα ήταν το κουμάλ (μια σκλάβα ή τρεις γαλακτοπαραγωγικές αγελάδες).

Ενώ το σύστημα των προστίμων είχε ορισμένα πλεονεκτήματα (για παράδειγμα, όταν τα πρόστιμα επιβάλλονταν σε συγγενείς ενός παραβάτη, έδινε στους ανθρώπους ένα κίνητρο να περιορίσουν τις ενέργειες των μελών της οικογένειάς τους), αντιμετώπιζε επίσης το ίδιο έγκλημα διαφορετικά ανάλογα με το θύμα. Ο νόμος θεωρούσε το χτύπημα ενός ποιητή πιο σοβαρά από το χτύπημα ενός ελεύθερου ανθρώπου, αντανακλώντας την άνιση και ιεραρχική φύση της ιρλανδικής κοινωνίας. Σήμαινε επίσης ότι για τον απρόσεκτο τραυματισμό ή τη δολοφονία ενός πλούσιου ατόμου χαμηλής κοινωνικής θέσης, ειδικά ενός παιδιού ή μιας γυναίκας, υπήρχε μια ελαφριά ποινή για αυτό.

Υπήρχε μια εξαίρεση στον καθορισμό της τιμής τιμής ανάλογα με την κοινωνική θέση: όλα τα (αρσενικά) παιδιά είχαν την ίδια τιμή τιμής μέχρι την ηλικία των επτά ετών. Ο Άγιος Αντομνάν ουσιαστικά διεύρυνε το πεδίο εφαρμογής αυτής της εξαίρεσης, οδηγώντας σε μεγάλο βαθμό ισότητας ενώπιον του νόμου όσον αφορά την τιμωρία βίαιων εγκλημάτων εναντίον αμάχων, δηλαδή κληρικών, όσων βρίσκονταν υπό καθεστώς εξιλέωσης (οι οποίοι δεν επιτρεπόταν να χρησιμοποιούν όπλα), γυναικών και παιδιών (συμπεριλαμβανομένων των αγοριών).

Όλοι οι ενήλικες άνδρες, εκτός από τις εξαιρέσεις που δίνονταν, είχαν και το δικαίωμα και την υποχρέωση να οπλοφορούν. Η Ιρλανδία ήταν μια βίαιη κοινωνία: δεδομένου ότι δεν υπήρχε κεντρική αρχή για την επιβολή του νόμου, συχνά απαιτούνταν άμεση δράση για την εφαρμογή των δικαστικών αποφάσεων, που κυμαίνονταν από την κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων έως τον άμεσο πόλεμο. Ο Άγιος Αντομνάν σκόπευε να εφαρμοστεί το δίκαιο του σε όλα αυτά τα πλαίσια.

Ο νόμος έδωσε στις γυναίκες ανεξάρτητες τιμές τιμής για πρώτη φορά, με επτά κουμάλ (το ίδιο ποσό με έναν ελεύθερο άνδρα) που έπρεπε να καταβάλλονται για μια δολοφονημένη γυναίκα. Αυτό περιλάμβανε αυτό που σήμερα θα ονομάζαμε περιπτώσεις αμέλειας. Μέρος αυτών των προστίμων έπρεπε να καταβληθεί στην Ιόνα, που σημαίνει ότι η Ιόνα καθιερωνόταν προστάτιδα των γυναικών. Εάν μια γυναίκα σκοτωνόταν, ακόμη και αν δεν υπήρχε επιζών συγγενής, μπορούσε να ζητηθεί εξιλέωση. Ο νέος νόμος έδωσε στις γυναίκες ίση θέση με τους άνδρες όσον αφορά την αξία της ζωής τους. Ο νόμος επεκτείνεται ρητά στους χώρους εργασίας των γυναικών και στις δουλοπάροικους (δηλαδή στις σκλάβες), λειτουργώντας ως ευρεία προστασία από τη βία και τον θάνατο.

Ομοίως, τα αγόρια που δεν ήταν ακόμη σε θέση να οπλοφορήσουν ή δεν επιθυμούσαν να λάβουν αυξημένη προστασία, ενώ ένας κληρικός ή ένας νέος μεταξύ επτά ετών και ενηλικίωσης λάμβανε τιμητική διάκριση οκτώ κουμαλίων.

Οι τρεις κατηγορίες συνδυάζονται για τις ποινές για τραυματισμό, με τα πρόστιμα να πηγαίνουν και πάλι στην Ιόνα. Διευκρινίζεται ότι όλοι οι ενήλικες, άνδρες ή γυναίκες, αντιμετωπίζουν αυτές τις ποινές. Υπάρχει μια αλλαγή όσον αφορά τα εγκλήματα που θα αντιμετωπίζουν την ποινή του θανάτου, όπως η δολοφονία, η δηλητηρίαση, ο εμπρησμός και η υπονόμευση εκκλησιών: οι γυναίκες θα παρασύρονται σε μια βάρκα με ένα κουπί, με τον Θεό να επιλέγει τη μοίρα τους. (Αυτό υποδηλώνει ότι ο Άγιος Αντομνάν θεωρούσε ότι μια τέτοια ενέργεια από μια γυναίκα θα μπορούσε να έχει ελαφρυντικά που ένας δικαστής μπορεί να μην μάθει, πράγμα που σημαίνει ότι η κρίση από τον Θεό ήταν κατάλληλη.)

Αυτός ο νόμος όχι μόνο εισήγαγε μια μορφή κεντρικής εξουσίας για τα βίαια εγκλήματα και μια πιο ισότιμη εκτίμηση της ζωής των γυναικών, των παιδιών και των ανδρών, αλλά ήταν καινοτόμος σε ευρύτερη κλίμακα. Το κίνημα Pax Dei (Ειρήνη του Θεού) του δέκατου και ενδέκατου αιώνα έχει αναγνωριστεί ευρέως ως το πρώτο παράδειγμα νομοθέτησης συμπεριφοράς στον πόλεμο. Το Lex Innocentum προηγείται αυτού του κινήματος κατά τρεις αιώνες 3 .

Αυτό το ορόσημο στο ιρλανδικό δίκαιο «αντανακλά τις ανησυχίες του Adomnán για τη διατήρηση της ειρήνης και της πολιτικής τάξης και την προστασία των γυναικών» 4. Ο James W. Houlihan, του οποίου το άρθρο εξετάζει λεπτομερώς τους όρους του νόμου, υποδηλώνει ότι η παράξενη ιστορία που προηγείται του ίδιου του κειμένου του νόμου ίσως αντανακλά μια συνάντηση που είχε ο Άγιος Αντομνάν με τις συνέπειες του πολέμου στους αθώους. Επισημαίνει επίσης ότι το Vita Sancti Columbae του Adomnán, γραμμένο περίπου εκείνη την εποχή, περιλαμβάνει τέσσερα κεφάλαια στα οποία ο Άγιος Κολούμπας αντιμετωπίζει σκληρά τους παραβάτες εναντίον «αθώων».

Περαιτέρω ανάγνωση

«Κάιν Αδάμναιν: Μια παλαιοιρλανδική πραγματεία για το δίκαιο του Αδάμναν» από το Medieval Sourcebook του Πανεπιστημίου Φόρνταμ . ( σύνδεσμος ) – η παράξενη ιστορία που προηγείται του στεγνού νομικού κειμένου δίνει μια ενδιαφέρουσα αρνητική εικόνα της θέσης των γυναικών στην πρώιμη χριστιανική Ιρλανδία.

«Adomnán: ο άνθρωπος πίσω από τον νόμο-ορόσημο» από τη Βασιλική Ιρλανδική Ακαδημία ( σύνδεσμος )

Marie O'Dwyer (2015) «Cáin Adomnáin, 697: the Irish 'Geneva Convention'» History Ireland Vol. 23, Τεύχος 1. ( σύνδεσμος )

JW Houlihan, (2019) «Lex Innocentium (697 μ.Χ.): Adomnán of Iona – father of Westernjus in bello», Διεθνής επιθεώρηση του Ερυθρού Σταυρού (2005), τόμος 101, αρ. 911, σελ. 715-735. ( σύνδεσμος )

Αναφορές

1. Vita Sancti Columbae, Liber Secundus, Caput 28. (από το The Latin Library ). Η μετάφραση μου. ↩

2. Aidan Breen (2009). «Adomnán» στο James McGuire, James Quinn (επιμ.), Λεξικό Ιρλανδικής Βιογραφίας . Cambridge, Ηνωμένο Βασίλειο: Cambridge University Press. ( http://dib.cambridge.org/viewReadPage.do?articleId=a0032 ) επίσης διαδικτυακά στο RIA. ↩

3. JW Houlihan (2019) «Lex Innocentium (697 μ.Χ.): Adomnán της Ιόνα – πατέρας του Westernjus in bello», Διεθνής επιθεώρηση του Ερυθρού Σταυρού (2005), τόμος 101, αρ. 911, σελ. 715-735. ↩

4. Μπριν ↩